برائت ابتدا حكم شبهات حكميه را بازگو كردند و سپس بعنوان يك بحث الحاقى از شبهه موضوعيه ياد كردند ولى در اين اصل اوّل از همه وارد شبههء موضوعيه شده و حكم آن را بيان فرمودهاند علّت چيست ؟
جواب را در دو كلمه از زبان مبارك شيخ اعظم انصارى مىشنويم « 1 » :
و انما قدمنا الشبهة الموضوعية هنا لاشتهار عنوانها فى كلام العلماء بخلاف الشبهة الحكميه . حال شبههء موضوعيه تحريميه خود داراى دو شعبه و دو نوع است :
1 - محصوره . 2 - غير محصوره .
( در اينكه معناى اين دو اصطلاح چيست و معيار آن كدام است بعدا بحث خواهد شد ) .
شبهات محصورة
نوع اوّل از دو نوع شبهه موضوعيه تحريميه در رابطه با شبهات محصوره است مثلا علم اجمالى داريم كه يكى از اين دو ظرف آب نجس هست و واجب الاجتناب و تفصيلا هم نمىدانيم ، شبهه موضوعيه است چون در حكم شرعى شك نداريم ، تحريميه هم هست ، اطراف شبهه هم محصور و محدود است به اينكه يكى از دو اناء يا ده اناء و . . . يا مثلا علم اجمالى داريم به حرمت احد الانائين و . . . يا علم اجمالى داريم به خمريت احدهما ، به غصبيت احد الشين و . . .
حال در اين موارد سئوال اينست كه آيا علم اجمالى همانند علم تفصيلى است
هامش
( 1 ) - رسائل ، صفحهء 240 .