اللّه الاعظم المنتقم عجل اللّه تعالى فرجه الشريف ؟ يا تا قيامت ؟ فعلا در همهء ادوار تاريخ جامعهء اسلامى به بيان اين حقيقت نياز مبرم و بالاترين نياز را دارند حيث اينكه با اينهمه اهميّت اشارهاى هم در كتاب و سنت به تقليد از اعلم نشده بدست مىآوريم كه اصولا واجب نيست .
قوله : مع ما : دليل ششم : از همهء دلائل قبل كه بگذريم داستان تقليد از اعلم و وجوب رجوع به افضل علما لا غير جدا داراى مشقت فراوان و عسر و حرج عظيم است هم براى خود فقيه اعلم و هم براى مردمان و مستفتيان و مقلدين امّا براى خود فقيه اعلم : چگونه ممكن است كه فرد غير معصومى كه نياز به آنهمه تلاش علمى دارد و على الدوام بايد با مبانى سروكار داشته باشد بتواند زمام امر دين و دنيا و علم را عهدهدار شود يعنى از طرفى جوابگوى مسائل شرعيه مردم باشد ؟ ( از طرفى هم رهبرى جامعه را عهدهدار باشد ؟ ) و از طرفى هم نظام علمى حوزههاى علميه را اداره كند و رئيس علمى جهان تشيع در عصر غيبت هم باشد ؟ تجربه نشان مىدهد كه هركجا در تاريخ تمام مسئوليت بدوش يكنفر افتاده و اداره جميع شئون مسلمين به عهدهء يكنفر قرار گرفته چقدر مشكل بوده است بدرجهايكه واقعا از عهدهء غير معصوم ( ع ) خارج است و هم براى مردم مشكل است كه براى هرمسئلهاى آنهمه طى طريق كنند و به محضر وى بار يابند و حكم شرعى را در هرواقعهاى دريافت كنند كه اين نيز عملا نشدنى است پس معلوم مىشود تقليد از اعلم واجب نيست .
( البته اين استدلال براى صد و دويست سال قبل و بلكه جلوتر مناسب است و امروزه ما بالعيان مىبينيم كه با وسائل ارتباط جمعى پيشرفته دنيا از راديو و تلوزيون
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 407
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٤٠٧