معصومه عليها السّلام در جانب بالاى سر آيت اللّه حائرى ، به خاك سپرده شد . مجالس بزرگداشت وى ، نخست از سوى آيت اللّه حجت ، سپس از طرف آيت اللّه صدر ، و سومين روز از جانب آيت اللّه سيد محمّد تقى خوانسارى برگزار شد . بعد ، از طرف طبقات و اصناف ديگر ، ختمهاى متعدد گرفتند . « 1 »
همانگونه كه زندگى آن مرد بزرگ موجب بركت براى حوزهء علميه بود ، وفاتش نيز براى حوزه سود فراوان داشت ؛ زيرا قرار بود در همان روز و روزهاى بعد ، از سوى رژيم رضا خان از طلاب حوزهء علميهء قم ، امتحان گرفته شود . اين امتحان - كه شرح آن در كتابها آمده است - مقدمهاى براى از ميان بردن حوزه بود . اما با درگذشت آن مرحوم ، بساط امتحان - كه مبدل به عزا و مصيبت گرديده بود - در آن سال به تعويق و تأخير افتاد ، و براى سالهاى بعد ، به كلى برچيده شد . « 2 »
بازماندگان
از آن فقيه بزرگ ، فرزندانى برجاى ماند كه مشهورترين آنان ، مرحوم آيت اللّه حاج شيخ عباس صفائى حائرى ( 1322 - 1398 ه . ق ) از علماى قم بود . وى در سامرا متولد شد و تحصيلات خويش را نزد پدر بزرگوارش و آيت اللّه حائرى فرا گرفت . او ، پس از وفات پدرش ، به جاى آن مرحوم در مسجد نو اقامهء جماعت كرد ، كتابهاى بسيار به رشتهء تحرير درآورد و در ضمن به تدريس فقه و اصول پرداخت . از جمله كتابهايش : تاريخ مجاهدات پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله ، تاريخ شخصيت و صفات پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله ، تاريخ امير المؤمنين عليه السّلام و تاريخ حضرت سيد الشهداء عليه السّلام در دو جلد ، به چاپ رسيده است . « 3 » همچنين ، وى شرح زندگى و مجاهدات ديگر
هامش
( 1 ) . شريف رازى ، آثار الحجه ، ج 1 ، ص 116 - 117 .
( 2 ) . همانجا .
( 3 ) . شريف رازى ، آثار الحجه ، ج 2 ، ص 55 ؛ همو ، گنجينهء دانشمندان ، ج 2 ، ص 189 ؛ ريحان يزدى ، آينهء دانشوران ، ص 253 ؛ مقدسزاده ، رجال قم ، ص 125 .