تأليف اين موسوعهء پربار و گرانبها در خوانسار ، چيزى شبيه معجزه است ، زيرا نه كتابخانهاى در آنجا بود و نه مؤلف كتابخانهاى غنى با ابزار و وسايل تحقيق داشت
ايشان در نامهاى به آيت اللّه مرعشى نجفى مىنويسد :
« . . . در فقرهء كتابى كه اشتغال به تأليف آن فعلا دارم ، در ضبط اسامى كتب اماميه به ترتيب حروف تهجى نظير كشف الظنون است با اشاره به اسم مؤلف هر كتاب و وثاقت آن و مشايخ ايشان و بعضى نوادر حالات ، به هر اندازه كه موفق به تحصيل آن بشوم و اشاره به طبقه و مواليد و وفيات ايشان اگر ميسر شود ، لكن به واسطهء قلت اسباب و كتب متعلقه به اين امر ، به زحمت فوقالعاده بايد مرتب شود ، و مثلا ، عمدهء اسباب مرتبطه به اين كار ، رياض العلماء و جامع الرواة اردبيلى و از كتب قدما فهرست ابن النديم است ، كه حقير از زيارت آنها محروم هستم و تمكن تحصيل ندارم و در بلدهم شخص معين و مساعدى كه مضايقه از دادن كتب [ نكند ] ولو به اعاره باشد يا به جهات اخرى ، وجود ندارد . ذهب الرجال الكرام المقتدى بفعالهم ، چنانچه در مكتبهء حضرت مستطاب عالى هر نحو از كتب موجود باشد ، اشاره به اسامى آنها با مؤلفين بفرماييد ، نهايت اعانت و كمال تشكر و امتنان دارم » . « 1 »
وى در جاى ديگر مىنويسد :
« فكر من در اين موضوع به درازا كشيد ، يك پايم را پيش مىگذاشتم و پاى ديگرم را به عقب مىنهادم ، زيرا دانش من اندك و اسباب و كتابهاى مربوط به اين فن مفقود بود و يار و ياورى نداشتم و خانه و شهرم از علما و دانشمندان متخصص اين امر دور است تا از بركات وجود آنها استفاده ببرم » . « 2 »
هامش
( 1 ) . نجفى مرعشى ، كشف الاستار ( مقدمه ) ، ج 1 ، 14 .
( 2 ) . صفائى خوانسارى ، كشف الاستار ، ج 1 ، 4 .