همانند خويش ممتاز ساخته و مجموعهاى گرانبها را فراهم آورده است . برخى از خصوصيات آن ، عبارت است از :
1 . اين كتاب آكنده از مباحث شيرين رجالى ، تاريخى ، كتابشناسى ، ادبى ، نسبشناسى و تراجم دانشمندان ، همراه با ياد كرد مسائل فقه ، اصول ، تفسير ، كلام ، ملل و نحل ، فلسفه و لغت است . « 1 »
2 . مؤلف همراه با توصيف هر كتاب ، به شناسايى دقيق مؤلف آن با ذكر اجمالى ويژگيهاى زندگىاش و با استفاده از مصادر معتبر و فراوان مىپردازد . در حقيقت ، اين كتاب موسوعهاى در رجال و تراجم نيز به شمار مىرود .
3 . مؤلف دانشمند ، در چهار جلد از اين كتاب ، حدود هزار اصل از اصول معتبر حديث را به همراه شرح حال هريك از مؤلفان آنها بازگفته و وثاقت و عدم وثوق ايشان را بررسى كرده است . در واقع ، مجموعهاى رجالى - با نقد و بررسى گفتار علماى علم رجال - در اين كتاب گردآورى شده است .
4 . مؤلف فقيه به هنگام ياد كرد نام هر دانشمند ، كتابهاى ديگر او را كه با همان حرف آغاز مىشوند ، آورده است . بدينترتيب چند كتاب از يك مؤلف در رديف هم ذكر مىشود .
5 . مؤلف رجالى در اين كتاب ، بسيار كسانى را كه در كتابهاى رجالى تضعيف شدهاند ، با استفاده از امارات گوناگون توثيق كرده است . « 2 »
همت بلند
اين كتاب ، نشانهاى از همت بلند و عزم استوار آن بزرگمرد فقيه است . وى اين كتاب را با تمام مشاغل روحانى ، گرفتاريها ، فقدان منابع و نبود امكانات نگاشت .
اگر اين كتاب در محيط علمى نجف يا قم نگاشته مىشد ، خيلى شگفت نبود ، اما
هامش
( 1 ) . انصارى قمى ، ناصر الدين ، مجموعهء مقالات كنگرهء كتاب و كتابخانه در تمدن اسلامى ، ج 3 ، 1342 - 1347 .
( 2 ) . انصارى قمى ، ناصر الدين ، مجلهء آينهء پژوهش ، شمارهء 37 ، 73 - 76 .