« و قد تبيّن ذاتي حيث لا أين » « 1 »
بيت « 2 »
ما را جز آن زبان ، زبانى دگر است * جز دوزخ و فردوس ، مكانى دگر است « 3 »
وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ
« 4 » .
نظم « 5 »
چون از ظلمات آب و گِل بگذشتيم * هم خضر و هم آب زندگانى ماييم
و چون به ملكوت رسيد ، به عيان « 6 » ، خود را از خبر مستغنى گرداند كه « ليس الخبر كالعيان » « 7 » .
هامش
( 1 ) . شيخ اشراق اين عبارت را از حلّاج دانسته است : سه رساله از شيخ اشراق ، الألواح العمادية ، ص 19 ، تصحيح نجفقلى حبيبى ، چاپ انجمن فلسفه و حكمت ايران . چاپ سوم اين كتاب بسال 1380 با عنوان « مجموعه مصنفات شيخ اشراق ، جلد چهارم » توسط پژوهشگاه علوم انسانى منتشر شد و سخن حلاج در ص 49 آمده است . قبلا اين عبارت به صورت مصرع شعرى از حلاج از تمهيدات عين القضات نقل شد .
( 2 ) . ل : نظم .
( 3 ) . در تمهيدات عين القضات ، ص 4 ، به اين صورت آمده است :ما را بجز اين جهان جهانى دگر است * جز دوزخ و فردوس مكانى دگر است. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . * . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ما را گويند كين نشانى دگر است * زيرا كه جزين زبان زبانى دگر استعبارت تمهيدات درست است و ظاهرا در متن جابجايى صورت گرفته است .
( 4 ) . سورهء انعام ( 6 ) ، آيهء 75 .
( 5 ) . ص ، پ : - نظم .
( 6 ) . ص : عين .
( 7 ) . در تمهيدات ، ص 321 : « ليس الخبر كالمعاينة » .