و امّا كاملان صاحب بصيرت كه از ظلمات هوى منسلخ شده باشند و پيش از مرگ طبيعى به مرگ ارادى بمرده ، و حالت « من أراد أن ينظر إلى ميّت يمشي على وجه الأرض ، فلينظر إلى ابن أبي قحافة » « 1 » نقد وقت گشته ، ايشان را استعمال دنيا ، به هر طريق كنند ، زيان ندارد ؛ يكى از اكابر صحابه مىگويد كه : « الفقر و الغنا مطيّنان لست أبالى أيّتهما ركبت » . با خواجه امام احمد غزالى گفتند كه تو همه روز ذّم دنيا مىكنى و خلق را بر قطع علائق تحريض مىنمايى و تو چندين طويله اسب و استر و اشتر بستهاى ، اين حديث چگونه بود ؟ او در جواب گفت : « من ميخ طويله در گل زدهام نه در دل » « إنّ اللّه لا ينظر إلى صوركم و لا إلى أعمالكم و لكن ينظر إلى قلوبكم و نيّاتكم » « 2 » .
بيت
در دل بجز از يكى نشايد كه بود * در خانه اگر هزار باشد شايد
وفقنا الله التوقي « 3 » عن دار الغرور و الترقي إلى عالم النّور و الحمد لله و صلواته على المصطفين من عباده الطاهرين .
هامش
( 1 ) . با وجود تفحص در كتب حديث بخصوص صحاح ششگانه اهل سنت ، آن را نيافتم .
امّا عين القضات در تمهيدات ، تصحيح دكتر عفيف عسيران ، ص 14 و فروزانفر : در مآخذ احاديث و تمثيلات مثنوى از المنهج القوى ، ج 6 ، ص 114 ، آن را نقل كردهاند .
( 2 ) . مسند احمد ، ج 2 ، ص 285 ، صحيح مسلم ، ج 8 ، ص 11 ، با اختلافات در عبارت : « إنّ الله لا ينظر الى صوركم و أموالكم و لكن ينظر إلى قلوبكم و أعمالكم » .
( 3 ) . ل : التوفيق .