والايى در كار نبود دانش بشرى به اين پايه از كمال نمىرسيد .
شيوه زندگى بزرگان بويژه دانشمندان اسلامى كه دين و دانش را به هم آميخته و با اخلاص در اين راه گام برداشتهاند ، بهترين اسوه و الگو براى جوانان امروز است تا از زندگى و سيرهء عملى آنان درس فراگيرند ، زيرا تاريخ بهطور مطلق بويژه زندگانى دانشمندان آزمايشگاه بزرگ زندگى است و با تدبير و انديشيدن در حوادث تكان دهنده در حيات آنان مىتوان بر بسيارى از مشكلات فائق آمد .
تاريخنگاران براى نگاشتن زندگى پيشينيان با انگيزههاى گوناگونى وارد كار مىشوند ولى هيچ انگيزه براى نويسنده و خواننده مقدستر از انگيزه عبرتگيرى و درسآموزى و اسوهپذيرى نيست و لذا قرآن در نقل سرگذشت گذشتگان مسأله عبرتآموزى را مطرح مىكند و مىفرمايد :
لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ
. « 1 »
كتابى كه اكنون پيش روى خود داريد آسمان دانش را با ستارگان و اختران پر فروغ خود براى شما ترسيم مىكند كه هريك بسان ستاره سقف نيگلون ، هادى و راهنمايى امت و يا امتهايى بوده است و در حقيقت مصداق آيه مباركه :
وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ
« 2 » به شمار مىروند و در آيهء ديگر مىفرمايد :
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ
: « 3 » « اوست كه ستارگان براى شما قرار داد تا در تاريكيهاى خشكى و دريا به وسيله آنها راه پيدا كنيد » .
اين كتاب بر خلاف غالب كتابهاى تراجم تنها بر تاريخ تولد و تاريخ وفات ، و نام اساتيد و تلاميذ و تأليفات اكتفا نورزيده بلكه تحليلهاى زيبايى از تاريخ اختران آسمان فقاهت انجام داده است و هرسخنى را كه دربارهء كسى نقل مىكند سند كتبى و شفاهى آن را ارائه مىدهد و تاريخ زندگانى بزرگان را به صورت مستند عرضه مىكند .
فزون بر اين نا آنجا كه توان داشت بر غالب مدارك ترجمه فقيهان مراجعه كرده و
هامش
( 1 ) . يوسف / 111 .
( 2 ) . نحل / 16 .
( 3 ) . انعام / 97 .