افتاد . خوارزمشاه از آنجا به ساوه راند ، و پس از تسخير آن به قزوين و زنجان و ابهر ، سپس همدان و اصفهان و قم و كاشان لشكر برد ، و همه را در تصرف گرفت . صاحب آذربايجان و اران نيز به نام او خطبه خواندند . او بارها به بغداد رسول فرستاد و خواسته بود در آنجا هم به نام او خطبه بخوانند ، ولى نپذيرفته بودند ، و اينك عزم آن داشت كه به بغداد لشكر برد . يكى از اميران را با پانزده هزار جنگجو بر مقدمه روان كرد ، و حلوان را به او اقطاع داد . او در حلوان فرود آمد . از پى او اميرى ديگر فرستاد . چون از همدان بيرون آمدند ، برف بگرفت . بيشتر بمردند . و مركبهايشان هلاك شدند . از سوى ديگر بنى ترجم از تركمانان و بنى هكار [ 1 ] از كردان در باقى طمع كردند و خوارزمشاه به ناچار آهنگ خراسان نمود ، و طائيسى [ 2 ] را بر همدان امارت داد ، و امارت همهء آن بلاد را به فرزند خود ركن الدين عطا كرد . و عماد الملك الساوى [ 3 ] را متولى امور دولت نمود او در سال 615 به خراسان بازگرديد ، و فرمان داد تا در همه قلمرو خود نام الناصر را از خطبه بيفكنند .
راندن بنى معروف از بطايح و كشتار آنان
بنى معروف از ربيعه بودند ، و رئيسشان در آن ايام معلى نام داشت . مساكن آنان در غرب فرات ، نزديك بطايح بود . آشوب و فسادشان افزون گرديد . و كاروانها را مىزدند .
مردم بلاد شكايت آنان به ديوان خلافت بردند . الناصر ، الشريف معد [ 4 ] را امارت واسط و اعمال آن داد و او را فرمود كه به دفع بنى معروف و راندنشان از آن سرزمين ، پردازد . او سپاهى از تكريت و هيت و حديثه و انبار و حله و كوفه و واسط و بصره گرد آورد ، و بر سر آنان تاخت و تار و مارشان نمود . جمعى را كشت جمعى را اسير كرد ، و جمعى را در آب غرق ساخت ، آنگاه سرها را به بغداد فرستاد . اين واقعه در سال 616 اتفاق افتاد .
ظهور تتر
اين امت كه يكى از اجناس تركها هستند ، در سال 616 ظهور كردند . محل اقامت آنان در جبال طمغاج به سوى چين بود . ميان آنان و بلاد اسلام ، پيش از شش ماه راه است پادشاهشان چنگيزخان بود ، معروف به تموچين [ 5 ] . چنگيزخان به تركستان و ما وراء النهر آمد ، و آنجا را از دست ختاييان بستد . سپس با خوارزمشاه جنگيد ، و خراسان و بلاد جبل را در تصرف آورد . آنگاه به آذربايجان و اران لشكر كشيد ، و آن نواحى را بگرفت . سپس به شروان و آلان و لكز سپاه برد ، و همه را به حيطهء تصرف خويش آورد ، و بر همهء امم
هامش
[ ( 1 ) ] بنى عكا .
[ ( 2 ) ] طابسين .
[ ( 3 ) ] المساوى .
[ ( 4 ) ] سعد .
[ ( 5 ) ] نوحى .