چون خاصبك كشته شد ، شمله لشكرگاهش را تاراج كرد ، و به خوزستان رفت . خاص بك نوجوانى تركمان بود ، كه به سلطان مسعود پيوست . سلطان او را خاص خود گردانيد ، و بر ديگر امرا برترىاش داد .
نبردهاى المقتفى لامر اللّه با مخالفان خود و محاصرهء شهرها
مقتفى ، سپاه خود را به سردارى ابو البدر بن عون الدين و امير ترشك كه از خواص بود و ديگر اميران به محاصرهء تكريت فرستاد . ميان پسر عون الدين و امير ترشك اختلافى پديد آمد . ترشك بر جان خود بترسيد ، و با شحنه ، مسعود بلال ، صاحب تكريت مصالحه كرد .
صاحب تكريت ، ابو البدر و ديگر امرا را بگرفت و به زندان افكند بسيارى نيز در آب غرق شدند . ترشك و شحنه ، به راه خراسان رفتند ، و هر چه توانستند تاراج كردند و آشوبها بر پا نمودند . مقتفى از پيشان در حركت آمد . آنان از برابر خليفه بگريختند . خليفه به تكريت رسيد ، چند روز آنجا را محاصره كرد ، سپس به بغداد بازگشت . در سال 548 [ 1 ] ابو البدر ، پسر عون الدين وزير را با چند تن ديگر به تكريت فرستاد . ولى تكريت رسول خليفه را بگرفت و در بند كرد . خليفه سپاهى به تكريت فرستاد ، ولى شهر به دفاع برخاست . مقتفى در ماه صفر همان سال خود به تكريت روان شد ، و شهر را بگرفت . مدافعان شهر به دژ پناه بردند .
مقتفى چندى دژ را محاصره نمود ، و در ماه ربيع الاول به بغداد بازگرديد . آنگاه وزير عون الدين را با سپاه و آلات بسيار بفرستاد . او برفت و محاصرهشدگان را سخت به تنگنا افكند . در اين احوال خبر رسيد كه شحنه ، مسعود بلال و امير ترشك با سپاهى در راه هستند و امير بقش كونخر نيز با آنان است . اين دو ملك محمد بن سلطان محمود را به تسخير عراق تحريض كردند ، ولى چون اين كار براى او ميسر نشده بود اين سپاه را گرد آورده بود .
جماعتى از تركمانان نيز با آنان همراه شده بودند . مقتفى براى مقابله بيرون آمد . شحنه ، مسعود بلال ، ارسلان بن سلطان طغرل بن محمد را كه در تكريت زندانى بود ، از زندان بيرون آورد ، تا در برابر خليفه المقتفى نبرد كند . دو سپاه در نزديكى بعقوبا [ 2 ] مصاف دادند نبردشان هشت روز مدت گرفت . در آخر ماه رجب ، دو سپاه سخت بر هم زدند . ميمنهء مقتفى به بغداد گريخت ، و خزاينش بر باد رفت ، ولى او خود همچنان جنگ را پاى مىفشرد .
بالاخره شكست در سپاه عجمان افتاد ، و مقتفى پيروز گرديد ، و اموال تركمانان را به تاراج برد و زنان و فرزندانشان را به اسارت گرفت .
ملك محمد ، سپاهى به سردارى خاصبك آقسنقر ، به يارى بقش كونخر فرستاده بود چون خبر شكست را بشنيدند بازگشتند . خليفه در اوايل شعبان به بغداد بازگرديد .
هامش
[ ( 1 ) ] 549 .
[ ( 2 ) ] عقر بابل .