پس خرزاد خود را به كنارى كشيد ، و هارون بر موصل مستولى شد . خرزاد مردى عابد بود .
بر زمين مىنشست و پشمينه مىپوشيد و تا از جنگ بگريزد بر گاو سوار مىشد . او به واسط ( محلهاى نزديك موصل ) فرود آمد . وجوه مردم موصل نزد او آمدند . هارون به جمعآورى سپاه مشغول بود . چون كار نبرد راست كرد ، به جنگ با او بيرون شد . جنگ درگرفت و هارون منهزم گرديد و از ياران او قريب دويست تن كشته شدند . هارون قصد بنى تغلب [ 1 ] كرد ، تا از آنان يارى جويد . آنان نيز به يارىاش برخاستند و حمدان بن حمدون با او بيامد و به موصل داخل گرديد . محمد بن خرزاد نيز بيامد . هارون ياران او را امان داد و استمالت كرد ، و به حديثه بازگشت . با ابن خرزاد جز اندكى از عشيرهء او باقى نماندند ، و همه به نزد هارون گرد آمدند . هارون با ياران خود آهنگ ابن خرزاد نمود ، و او را به قتل آورد ، و از كردان جلالى كشتار كرد . از آن پس پيروانش فزونى گرفت ، و بر قراء و رستاقها غلبه يافت . بر دجله كسانى را بگمارد ، و از اموالى كه به بالا يا پائين دجله حمل مىگرديد عشريه مىگرفت ، و نيز كسانى را به روستاها فرستاد ، تا از غلات عشريه بگيرند . پس كارش بالا گرفت . آنگاه در سال 272 ، بنى شيبان [ 2 ] به قتال با او آمدند . او از حمدان بن حمدون يارى خواست ، و حمدان خود به تن خويش بيامد و بر كنار رود خازر [ 3 ] ، لشكرگاه زد چون طليعه چون بنى شيبان با طليعهء هارون رو به رو گرديدند ، طليعهء هارون شكست خورد . با شكست او اينان نيز منهزم گرديدند ، و بنى شيبان به نينوا [ 4 ] درآمدند ، و مردمش را از آنجا براندند ، و هارون و يارانش در حديثه اقامت گزيدند .
اخبار رافع بن هرثمه بعد از خجستانى
چون در سال 268 احمد الخجستانى كشته شد - چنان كه آورديم - اصحاب او به رافع بن هرثمه ، كه از سرداران محمد بن طاهر بود ، پيوستند . رافع ، بدان هنگام كه يعقوب بن الليث بر نيشابور استيلا يافت ، و دولت طاهريان زوال گرفت ، در شمار ياران او درآمد ، و با او به سجستان رفت . پس يعقوب او را از خود براند . و او به ديار خود در نواحى جى [ 5 ] ( ؟ ) رفت ، تا آنگاه كه خجستانى او را به خدمت خواند ، و سپهسالارى لشكر خود به او داد . چون خجستانى كشته شد ، سپاهيان در هرات بر او گرد آمدند ، و او را بر خود امير ساختند . رافع بن هرثمه به نيشابور آمد و ابو طلحه شركب را در آنجا به محاصره افكند . ابو طلحه از جرجان به آنجا آمده بود . چون ابو طلحه سخت در تنگنا افتاد ، از نيشابور به مرو رفت ، و رافع به نيشابور درآمد .
هامش
[ ( 1 ) ] بنى ثعلب .
[ ( 2 ) ] بنى ساسان .
[ ( 3 ) ] خازن .
[ ( 4 ) ] فسا .
[ ( 5 ) ] در ابن اثير : تامين .