بن طولون از تركزادگان بود . پدرش از اسيران فرغانه بود ، كه در دستگاه خلافت پرورش يافته بود . پسرش احمد نيز با روشى ، چنان كه پسند خاطر بابكيال دايى او بود ، تربيت يافته بود . بعضى به او اشارت كردند . بابكيال نيز او را به مصر فرستاد . احمد نخست بر مصر ، بدون اعمال آن و اسكندريه ، مستولى شد . چون مهتدى [ 1 ] بابكيال را بكشت ، مصر در اقطاع يارجوخ [ 2 ] ترك قرار گرفت ، كه ميان او و احمد بن طولون رشتههاى دوستى استوار بود .
يارجوخ براى او فرمان نوشت و همهء مصر را به دو سپرد . از آن پس احمد بن طولون در مصر جاى پايى استوار يافت ، و اين امارت در ميان فرزندان او موروثى گرديد ، و آن دولت معروف را پديد آوردند .
برگزيدن سليمان بن عبد اللّه طاهر به حكومت بغداد
پيش از اين گفتيم كه محمد بن عبد اللّه بن طاهر بن الحسين امارت عراق و سواد را داشت ، نيز امور شرطه و غير آن بر عهده او بود . محمد در بغداد مىنشست . و گفتيم كه چه سان به دفاع از مستعين پرداخت ، تا آنجا كه مستعين به او پناه برد . پس از آن ميان او و معتز صلح افتاد ، و در آنجا نيز همهء امور دولت و خلافت را بر دست داشت . محمد بن عبد اللّه در پايان سال 253 [ 3 ] در ايام معتز بمرد ، و همهء آنچه را كه به دست داشت به برادرش عبيد اللّه بن طاهر واگذاشت . چون بمرد ميان برادرش عبيد اللّه و پسرش طاهر ، در اينكه كدام يك بر مردهء او نماز بخوانند ، نزاع درگرفت . عامهء مردم به طاهر گرايش داشتند ، و سرداران به عبيد اللّه . زيرا برادرش در وصيت خود او را به جانشينى برگزيده بود . معتز وصيت محمد بن عبد اللّه را به جاى آورد ، و براى عبيد اللّه خلعت فرستاد . عبيد اللّه كسى را كه خلعت خليفه را آورده بود ، پنجاه هزار درهم بداد .
معتز ، سليمان بن عبد اللّه بن طاهر را از خراسان فرا خواند . و او را بر عراق حكومت داد ، و امور شرطه و ديگر امور را نيز به دو سپرد ، همچنانكه برادرش بر عهده داشت ، و برادرشان عبيد اللّه را از خراسان عزل نمود . چون عبيد اللّه دانست كه برادرش سليمان به بغداد مىآيد ، هر چه در بيت المال بود برگرفت و به جانب غربى دجله رفت . سليمان ، و سردارش محمد بن اوس البلخى ، با سپاه خراسان بيامد و بر بغداد مستولى شد و رفتارى ناپسند پيش گرفت .
چنان كه مردم در رنج افتادند و سينهها از كينهء او انباشته گرديد . آنگاه از آنچه در بيت المال باقى مانده بود ارزاق خراسانيان را بداد و آنان را بر سپاه بغداد و شاكريان ترجيح نهاد .
اين امور سبب شد كه سپاه بغداد دست به شورش زند ، زندانها را بگشودند و زندانيان را آزاد كردند ، و با سپاهى كه همراه ابن اوس آمده بود نبرد كردند . ابن اوس به جزيره گريخت .
هامش
[ ( 1 ) ] معتز .
[ ( 2 ) ] يارجوع .
[ ( 3 ) ] 283 .