نبرد شد . در ميمنهء او ، تميم و ازد بودند و در ميسره ، بكر و عبد القيس و مردم عاليه در قلب - جاى داشتند . بر ميمنهء خوارج ، عبيدة بن هلال اليشكرى بود و بر ميسره ، زبير بن الماحوز .
جنگ در پيوست و هر دو سو نيك پايدارى كردند . به ناگاه خوارج حملهاى سخت آغاز كردند ، در سپاه مهلب آشفتگى افتاد و منهزم شد . مهلب خود را به تپهاى رساند و بانگ برداشت و فراريان را فرا خواند ، سه هزار تن كه بيشتر از قبيلهء ازد بودند اجتماع كردند .
مهلب با آن گروه بازگشت و بر خوارج زد ، جنگ سخت شد و خوارج را سنگباران كردند و عبد اللّه بن الماحوز كشته شد و بسيارى ديگر به قتل آمدند عاقبت خوارج كه سخت شكست خورده بودند به جانب كرمان و اصفهان روان گرديدند .
خوارج ، زبير بن الماحوز را بر خود امير ساختند . مهلب همچنان در مكان خود بماند ، تا آنگاه كه مصعب بن الزبير به امارت بصره آمد و مهلب معزول گرديد . اما نجدة بن عامر بن عبد اللّه بن ساد [ 1 ] بن المفرج الحنفى ، نخست با نافع بن الارزق بود . چون ميانشان خلاف افتاد ، او به يمامه رفت و ابو طالوت را به سوى خود خواند - ابو طالوت از بكر بن وائل بود - نجده برفت و حضارم را غارت كردند . حضارم از بلاد بنى حنيف بود . در آنجا بيش از چهار هزار برده بود . نجده ، آنان را ميان ياران خود تقسيم نمود . اين واقعه در سال 65 اتفاق افتاد .
نيز كاروانى را كه از بحرين مىآمد و براى ابن الزبير مىرفت بزد و نزد ابو طالوت آورد و همه را ميان اصحاب خود تقسيم كردند . پس خوارج ديدند نجده براى آنان بهتر از ابو طالوت است ، اين بود كه با ابو طالوت راه مخالفت پيش گرفتند و با نجده بيعت كردند . نجده ياران خود را بر سر بنى كعب بن ربيعه كشيد و از آنان كشتار بسيار كرد و با سه هزار تن به يمامه بازگشت . در سال 67 به بحرين رفت . در بحرين از عبد القيس و ديگر قبايل جماعتى گرد آمد و آهنگ جنگ با آنان نمودند . ولى ازديان با او از در مسالمت درآمدند . دو سپاه در قطيف [ 2 ] به يك ديگر رسيدند ، قيس شكست خورد و نجده و يارانش كشتار بسيار كردند .
آنگاه گروهى از ياران خود را به خط فرستاد و بر مردم آنجا پيروزى يافت .
چون در سال 69 مصعب بن الزبير به بصره آمد ، عبد اللّه بن عمير [ 3 ] الليثى الاعور را با بيست هزار جنگجو به جنگ نجده فرستاد . نجده در قطيف بود . چون نبرد آغاز شد سپاه نجده پيروز گرديد و دشمن را منهزم نمود و هر چه در لشكرگاهشان بود ، به غارت برد . نجده بعد از اين پيروزى ، سپاهى به سردارى عطية بن الاسود الحنفى - از خوارج - به عمان فرستاد .
عباد بن عبد اللّه كه پيرى بزرگوار بود ، عامل آنجا بود . عطيه با او نبرد كرد و او را به قتل آورد . چند ماه در عمان درنگ كرد ، سپس يكى از خوارج را در آنجا به امارت برگماشت و خود بازگشت . ولى مردم عمان او را كشتند و سعيد و سليمان پسران عباد را بر خود امير ساختند .
هامش
[ ( 1 ) ] سيار .
[ ( 2 ) ] عطيف .
[ ( 3 ) ] عمر .