را امان دادند .
چون در سال 45 زياد به بصره آمد سهم [ 1 ] و خطيم به اهواز گريختند . سهم با گروهى كه گردش را گرفته بودند ، به بصره آمد ولى يارانش از گردش پراكنده شدند و خود پنهان شد و از زياد امان طلبيد . زياد امانش نداد . پس مخفيگاهش را به او نشان دادند . زياد او را بكشت و در خانهاش بر دار كرد . نيز گويند كه او را عبيد اللّه بن زياد در سال 54 به قتل آورد آنگاه خوارج در كوفه گرد مستورد بن علفة [ 2 ] التيمى - از تيم الرباب - و حيان بن ظبيان [ 3 ] السلمى و معاذ بن جوين الطائي از بقاياى لشكر نهروان را گرفتند - اينان خود را در ميان كشتگان انداخته بودند و بعد از كشته شدن على به كوفه آمده بودند - چهار صد نفر در خانهء حيان بن ظبيان جمع شدند تا براى خروج به مشورت پردازند و براى خود اميرى برگزينند همگان مستورد را به امارت برگزيدند و با او بيعت كردند . اين واقعه در ماه جمادى الاخر بود . مغيره به دستگيرى آنان پرداخت . حيان را به زندان افكند ولى مستورد بگريخت و در حيره فرود آمد و خوارج گرد او اجتماع كردند . چون خبر به مغيره رسيد ، براى مردم سخن گفت و خوارج را تهديد كرد . معقل بن قيس برخاست و گفت : هر رئيسى بايد عهدهدار از قوم خود باشد . صعصعه بن صوحان نزد قبيلهء عبد القيس آمد و او مىدانست كه چند تن از خوارج در خانهء سليم بن مخدوج العبدى پنهانند ولى هيچ نگفت زيرا نمىخواست افراد عشيرهء خود را به مغيره تسليم كند .
بارى ، خوارج كه شمارشان به سيصد تن مىرسيد ، خود را به صراة رسانيدند . مغيره ، معقل بن قيس را با سه هزار تن كه بيشتر از شيعيان على بودند ، بر سر آنان فرستاد . معقل ، سپاه بيرون آورد . خوارج كوشيدند تا از نهر گذشته به مداين روند . عامل مداين ، سماك [ 4 ] بن عبيد [ 5 ] العبسى ، راه بر آنان بگرفت و آنان را به طاعت و امان فرا خواند . آنان سرباز زدند و به جانب مذار راندند . اين خبر در بصره ، به ابن عامر رسيد . شريك بن الاعور الحارثى را با سه هزار تن از شيعه بفرستاد . معقل بن قيس نيز به مداين آمد ولى خوارج به مدائن رفته بودند .
ابو الرواغ [ 6 ] الشاكرى را با سيصد تن بر مقدمه روان نمود . در مذار به خوارج رسيد . ابو الرواغ مىخواست پيش از رسيدن معقل جنگ را آغاز كند و چنين كرد . معقل شامگاهان در رسيد .
خوارج چند بار شبانه بر آنان حمله كردند تا آنگاه كه خبر يافتند شريك بن الاعور نيز از بصره مىآيد . روز ديگر شريك و معقل اجتماع كردند . معقل ابو الرواغ را با ششصد تن از پى خوارج فرستاد . اينان در جرجرايا [ 7 ] به خوارج رسيدند و نبرد آغاز كردند و خوارج را به ساباط منهزم ساختند و از پى آنان روان شدند . مستورد ديد كه اينان كه با ابو الرواغاند ، از
هامش
[ ( 1 ) ] منهم .
[ ( 2 ) ] عقله .
[ ( 3 ) ] ضبيان .
[ ( 4 ) ] سمال .
[ ( 5 ) ] عبد .
[ ( 6 ) ] ابو الرواع .
[ ( 7 ) ] جرجان .