بن عامر را از بصره عزل كرد و حارث بن عبد اللّه الازدى را به جاى او معين كرد . ولى چهار ماه بعد ، او را نيز عزل نمود و زياد را در سال 45 به جاى او فرستاد . نيز حكم بن عمر الغفارى را حكومت خراسان داد و اسلم بن زرعة الكلابى را عهدهدار امر خراج نمود . اما حكم بمرد و معاويه در سال 47 ، خليد بن عبد اللّه الحنفى را جانشين او ساخت . معاويه در سال 48 ، غالب بن فضالة الليثى را امارت خراسان داد و مروان الحكم را در سال 49 عزل كرد و سعيد بن العاص را به جاى او حكومت مدينه داد . سعيد بن العاص ، عبد اللّه بن الحارث را از مسند قضا عزل كرد و ابو سلمة بن عبد الرحمان را منصب قضا داد .
در سال 50 ، مغيرة بن شعبه بمرد و معاويه بصره و كوفه را به زياد داد . زياد سمرة بن جندب را به جاى خود در بصره نهاد و خود به كوفه آمد . او سال را ميان اين دو شهر تقسيم مىكرد . در همين سال معاويه ، افريقيه را از معاوية بن حديج گرفت و به عقبة بن نافع الفهرى داد . او در زويله و برقه اقامت داشت - از زمانى كه در عصر عمرو بن العاص آن سرزمين را گرفته بود ، امارت آن همچنان با او بود آنگاه او را به ده هزار جنگجو يارى نمود . او نيز بلاد بربر را كه اسلام آورده بودند ، به قلمرو خود افزود و سرزمينهايى را زير پى نورديد و شهر قيروان را بنا نمود و سپاهيان مسلمان را در آن جاى داد . آنگاه معاويه [ مسلمة بن مخلد الانصارى را بر مصر و افريقيه امارت داد . او نيز [ 1 ] ] يكى از موالى خود ابو المهاجر را به افريقيه فرستاد . ابو المهاجر ، بر عقبه سخت گرفت و عزلش نمود . عقبه به شام آمد ، معاويه از او پوزش خواست و وعده داد كه قلمرو پيشين را به او بازگرداند ولى معاويه بمرد و يزيد در سال 62 او را به افريقيه فرستاد .
واقدى گويد كه : عقبة بن نافع در سال 64 به افريقيه رفت و شهر قيروان را پى افكند و همواره در آنجا بود تا سال 62 كه يزيد بن معاويه عزلش نمود و ابو المهاجر را به جاى او فرستاد . او عقبة را حبس كرد و بر او سخت گرفت تا آنگاه كه يزيد به آزادىاش فرمان داد .
عقبه پس از آزادى به شام آمد و يزيد بار ديگر او را به كارش بازگردانيد . عقبه ابو المهاجر را حبس كرد و خود به جنگ بيرون آمد و كشتارهاى سخت نمود ، تا آنگاه كه به دست قبايل كسيله كشته شد . و ما در اين باب سخن خواهيم گفت .
در سال 51 ، زياد ، ربيع بن زياد الحارثى را حكومت خراسان داد . [ حكم بن عمرو الغفارى به هنگام مرگ خود انس بن ابى اناس را به جاى خود نهاده بود . زياد او را عزل كرد ] [ 2 ] و خليد بن عبد اللّه الحنفى را به جاى او گماشت . در سال 53 ، زياد بمرد . در اين سال سمرة بن جندب بر بصره امارت داشت و عبد اللّه بن خالد بن اسيد بر كوفه .
هامش
[ ( 1 ) ] عبارت ميان دو قلاب براى تكميل مطلب از ابن اثير افزوده شد . حوادث سال 50 .
[ ( 2 ) ] ميان دو قلاب از ابن اثير تكميل شد . حوادث سال 51 .