حجاج كس فرستاده بودند و با او مصالحه كرده بودند اين بود كه محمد بن القاسم را با علوفه و غذا استقبال كردند و او را به شهر خود درآوردند . محمد از آنجا براند و به هر شهر از شهرهاى سند كه رسيد ، آن را بگشود تا به نهر مهران رسيد . پادشاه سند بسيج نبرد كرد . نام او داهر بن صصه بود . محمد بر نهر پل بست و به جنگ داهر رفت . داهر بر پيل سوار بود و گرداگردش پيلان ديگر . پس نبرد سخت شد و داهر پياده شد و جنگيد تا كشته گشت . كافران روى به گريز نهادند و مسلمانان كشتار كردند . زن داهر ، خود را به شهر راور [ 1 ] رسانيد . مسلمانان به سوى او تاختند . زن بيمناك شده خود و پرستارانش را در آتش بسوخت . محمد شهر را در تصرف آورد . باقى ماندهء سپاه ، خود را به شهر باستانى برهمناباد رسانيدند . برهمناباد در دو فرسنگى شهر منصوره بوده است و منصوره در آن زمان باتلاقى بود . محمد آن شهر را بگشود و هر كه را در آنجا يافت ، بكشت و همهء شهر را ويران نمود و بر يك يك شهرهاى سند مستولى شد و از نهر بياس [ 2 ] بگذشت و به ملتان [ 3 ] درآمد و آنجا را در حصار گرفت و آب را بر روى مردم شهر ببست تا همه بر حكم او گردن نهادند . و او همهء جنگجويان را بكشت و زن و فرزندشان را به اسارت برد و سادنان بتكده را به قتل رسانيد . شمارشان ششهزار نفر بود . و در آنجا در خانهاى كه ده ذراع درازا و هشت ذراع پهنا داشت طلاى بسيار يافتند . زيرا از هر سو اموال بدان بتكده روان بوده است و مردم بدانجا به حج مىآمدند و سر خود مىتراشيدند و مىپنداشتند كه آن ، بت ايوب نبى است .
محمد بن القاسم فتح سند را به پايان رسانيد و خمس غنايم را كه صد و بيست هزار هزار ( درهم ) بود بفرستاد . هزينهء اين فتح شصت هزار هزار ( درهم ) شده بود .
فتح طالقان و سمرقند و غز و كش ، نسف ، چاچ ، فرغانه و صلح خوارزم
پيش از اين گفتيم كه قتيبه در سال 89 به جنگ بخارا رفت و بىآن كه پيروزيى به دست آورد ، بازگشت . در سال 90 ، حجاج به سبب اين انصراف او را سرزنش كرد و فرمان داد كه بار ديگر به بخارا سپاه برد . قتيبه نيز روانهء بخارا شد . نيز كه طرخان امير بادغيس نيز همراه او بود . قتيبه بخارا را در محاصره گرفت . پادشاه بخارا وردانخداة از سغد و ترك يارى خواست ، و چون بسيج به پايان آمد به مقابلهء با مسلمانان بيرون آمد . قبايل ازد كه در مقدمه بودند ، منهزم شدند چنان كه از لشكرگاه مسلمانان نيز بگذشتند ولى به ناگاه بازگشتند و ديگر لشكرها نيز حمله آوردند و تركان را از جاى خود بركندند . پس بنى تميم حمله كردند و چنان پيش تاختند كه در مواضع تركان ، با آنان درآميختند و از آنجا كه بودند ، آنان را براندند .
هامش
[ ( 1 ) ] رارو .
[ ( 2 ) ] ساسل .
[ ( 3 ) ] ملفاد .