توضيح آيات
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً ، حَتَّى إِذا بَلَغَ بَيْنَ السَّدَّيْنِ
( سدّ ) بمعنى حاجز و مانع است و ( سدّين ) تثنيه است و مراد آن دو كوه است كه اسكندر ميان آن دو كوه را سدّ بست . و ( ردم ) بمعنى سدّ و حاجز است مثل اينكه گفته مىشود ( ردم فلان موضع كذا يردمه ردما ) ذو القرنين از طرف مشرق منصرف گرديد و بتوسط اسباب و وسائلى كه در اختيار داشت روان گرديد تا اينكه رسيد بين دو كوهى كه يأجوج و مأجوج پشت آن كوه بودند .
وَجَدَ مِنْ دُونِهِما قَوْماً لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا
ذو القرنين در آنجا جماعتى را ديد كه سخن غير خودشان را نفهميدند و نيز احدى كلام آنها را نمىفهميد و قوله تعالى كه فرموده
لا يَكادُونَ
الخ يعنى بعض اشياء از آنها فهميده ميشد لكن بمشقّت اين است كه خداى تعالى از آنها حكايت مىكند كه آنها گفتهاند :
قالُوا يا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَ مَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ
ممكن است گفته شود خداى تعالى زبان آنها را بذو القرنين فهمانده باشد همان طورى كه منطق طير را بسليمان فهمانيد ، و بقولى مترجمى داشتند كه او بذو القرنين گفت يأجوج و مأجوج در زمين فساد ميكنند از پشت كوه ميآيند و چهار پايان ما را ميكشند و گوشت آنها را ميخورند ، و بقولى آنها در فصل ربيع بيرون ميآيند و گياهى نه تر و نه خشك باقى نميگذارند گياههاى تر را ميخورند و خشكها را با خود مىبرند .
و حذيفه گفته كه از رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلّم سؤال نمودم از يأجوج و مأجوج فرمود ( آنان سه صنفند صنفى مثال ( الارز ) گفتم يا رسول اللَّه ( ص ) الارز چيست فرمود درخت بلندى است در شام بنام ( الارز ) و صنفى از آنها طول و عرضشان