بعموم قدرت الهى چيزى محال نمينمايد لكن حكمت الهى چنين اقتضاء نموده كه دنيا را جاى عمل و كسب كمال قرار داده و آخرت را دار جزاء و نتيجه گرفتن سنّت الهى در نظام عالم بدست مربّى ازلى طورى مرتب و منظّم گرديده و هر چيزى در جاى خود قرار گرفته كه سر سوزنى تبديل و تغيير پذير نخواهد گرديد ، و هر جايى را محل براى انجام كارى و عمل و كسب كمالى مقرر گردانيده ، همان طورى كه رحم مادر را جاى و محل صورت بندى ( جنين ) قرار داده كه هرطور در آنجا مطابق حكمت و نظام آفرينش بايستى طفل صورت بندى شود و تعادل اعضاء و جوارح وى در همان محل تكميل گردد و اگر عضوى از اعضاء طفل در آنجا ناقص ماند و تكميل نگرديد پس از متولّد شدن ديگر جبران آن ممكن نخواهد بود و تا آخر عمر ناقص خواهد ماند .
چنين است نسبت دنيا بآخرت كه اين عالم دانى را محل و براى استكمال روح و نفس ناطقه بشر مهيّا گردانيده و در ابتداء تكون وى قوّه و استعدادى كه آن را حكماء ( عقل هيولايى ) نامند در او گذارده و او را بر اعمالى موظّف گردانيده اگر بدستور رسول باطن : عقل ، و رسول ظاهر : شرع ، آن استعداد و عقل ( هيولايى ) او از قوّه بفعل آيد و پس از مجاهده با نفس صاحب عقل بالفعل گرديد آن وقت بكمال انسانيّت و داراى سعادت و مقامات بلند اخروى و لايق قرب جوار احديّت و بفيوضات ربانى فائز خواهد گرديد .
لكن اگر در اين عالم دنيا اين قوّه و استعداد خدا دادگى را تكميل ننمود و رايگان از دست داد در عالم آخرت كه فوق عالم دنيا ( و ما حصل ) آنست ديگر محلى براى استكمال آن نخواهد بود زيرا وقت و محلى كه جاى استكمال او بود گذشته و آن قوّه را ضايع گردانيده و شايد همين باشد سرّ اينكه فرموده
( وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ )
مثل اينكه اگر كسى در رحم مادر يك عضوش ناقص مانده و تكميل نگرديده پس از متولد شدن ديگر ممكن نيست درست شود و تكميل گردد زيرا كه عوالم سير بشرى در طول يكديگر است در هر عالمى از