لا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ إِنَّكُمْ مِنَّا لا تُنْصَرُونَ
به كلمه ( لا تجأروا ) جلو فرياد و فغان آنان را ميگيرد و كلمه يأس بر آنها خوانده مىشود ، و از ضمير غائب در آيات بالا رجوع بحاضر و خطاب توبيخ و سرزنش آنان را مشدّد مينمايد و گويا در مقام اعتراض به آنها گويند آيا شما نبوديد وقتى آياتى كه از معدن صدق و حقيقت بر شما خوانده ميشد اعتنايى به آن نمىنموديد
( فَكُنْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ تَنْكِصُونَ )
و متكبّرانه بطور قهقرايى عقب ميرفتيد ( سامرا ) در حالى كه در شب آيات قرآن را با هم حديث ميكرديد ( تهجرون ) و بگفتار فاحش از آن اعراض مينموديد .
أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ أَمْ جاءَهُمْ ما لَمْ يَأْتِ آباءَهُمُ الْأَوَّلِينَ
همزه ( ا فلم ) استفهام و در مقام انكار آمده و اعتراض بكفار و مشركين نموده كه آيا اينان در قول يعنى در كلمات معجز نماى قرآن تدبّر نميكنند كه حقانيّت آن را بفهمند يا اينكه ارسال رسول و انزال كتب آسمانى را چيز تازهاى پندارند كه بر پدران آنها نيامده و براى آنان تعجّب ايجاب نموده .
أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ
آيا رسول خود محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلم را نميشناختند و هميشه او را با من و امانت و صدق و درستكارى معرفى نمينمودند و او را بمحمد امين ( ص ) نميستودند و از راه ندانستهگى و نفهميدهگى نبوّت او را انكار مينمودند و منكر رسالت او ميشدند
أَمْ يَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ
يا اينكه ميگفتند ديوانه شده و از روى جنون اين آيات را بهم بافته .
( بَلْ جاءَهُمْ )
اضراب است يعنى سبب انكار اينها هيچيك از اين هايى كه گفته شد نيست بلكه حقانيّت رسالت او را ميدانستند و دانسته و فهميده انكار مينمودند زيرا بيشتر كفار از سخن حق چنانچه گفتهاند ( الحقّ مرّ ) كراهت داشتند و اعراض مينمودند ،