روا دارد بلكه آنچه بر بشر وارد ميگردد چه در اين سرا و چه در آن سرا نتيجه دست كرد خود او است
( بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ )
اين دستگاه منظّم گيتى و اين نظام مجلّل آفرينش چيز خودسرانهيى نيست مبدء و مربّى عالم از آفرينش كائنات غايت و فايده بزرگى در نظر داشته و آنچه در عالم بشريّت پديد گرديده در آن كتاب حفيظ كه ناطق به حق است با انسان سخن خواهد گفت و در آن كتاب
( لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها )
و در آن وقت است كه تمام اعمال و افعال آدمى بنتيجه خواهد رسيد .
بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هذا وَ لَهُمْ أَعْمالٌ مِنْ دُونِ ذلِكَ هُمْ لَها عامِلُونَ
آيات همه مربوط بهم است و ( هذا ) شايد اشاره باشد بآياتى كه در اوصاف مؤمنين ذكر شده ، و مىشود اشاره به قرآن باشد ، ( الغمرة ) بمعنى غفلت شديد و جهل بسيار آمده .
( بل ) اضراب است يعنى نه چنين است كه اين كافرين و مشركين گمان كردهاند كه هر كس را ما بمال و اولاد و باقى عناوين دنيوى مدد و قوّت داديم در خيرات با وى مساعدت نمودهايم بلكه دلهاى آنان در پرده است و غافل از آن روزى ميباشند كه نامه اعمال آنها باز ميگردد و بينند اعمالشان غير از اعمال آنهايى است كه مسارعت در اعمال خير داشتند .
حَتَّى إِذا أَخَذْنا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذابِ إِذا هُمْ يَجْأَرُونَ
( مترفيهم ) مأخوذ از ترفه و بمعنى نعمت است و مترف كسى را گويند كه وى را رها كنند تا در مال و ثروت و باقى حظوظات بميل خود عمر خود را بگذراند ، و اين آيه بيان آيه بالا است كه چنين مردمانى كه قلبشان در پرده است وقتى موقع پاداش اعمال رسيد و كتاب آنان باز شد آن وقت بفرياد و استغاثه مىافتند ، قال الراغب ( جأر - اذا افرط فى الدّعاء و التضرّع تشبيها بجؤار الوحشيّات كالظّباء و نحوها ) .