تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 373

دوم ( نفخه صعقه ) كه خلق بيهوش ميگردند و همه ميميرند . سوم ( نفخه احياء ) كه پس از صور سوم مرده‌ها زنده ميگردند و بميعاد پروردگار مىشتابند ، روايت مفصّل است مختصر نموديم . إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ تمام خلق آسمانها و زمين بفزع و ترس مىافتند مگر كسى را كه خدا بخواهد ، و شايد مقصود از آنها متقيان باشند كه در باره آنها فرموده إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي مَقامٍ أَمِينٍ و شايد شهداء باشند يا ملائكه مقربين مثل جبرائيل و ميكائيل و اسرافيل و عزرائيل يا هر كسى كه در محل امن و امان قرار گرفته . وَ كُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ ( كلّ ) اگر چه مفيد عموم است كه همه در صحراى محشر حاضر ميگردند در حالى كه خوار شدگان باشند لكن ظاهرا در اينجا مقصود كفار و مشركين و فسّاق خواهند بود نه مؤمنين با تقوى زيرا اهل تقوى ( فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ ) قرار گرفته‌اند چنين اشخاص خوار شدگان نخواهند بود بلكه معزّز و محترمند . وَ تَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَ هِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ خطاب برسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلم است كه تو كوه‌ها را مىبينى و گمان ميكنى آنها ساكن و بىحركتند در صورتى كه آنها حركت ميكنند مثل حركت ابر . و مفسرين نظر بسياق آيات پيش آيه را حمل بقيامت كرده‌اند كه در قيامت كوه‌ها به حركت ميآيند تا اينكه با زمين صاف گردند و جسم سنگين وقتى بيك طرف حركت كند محسوس نميگردد . لكن بنا بر كشفيات جديد كه زمين على الدوام بدور خورشيد ميچرخد معنى آيه خوب واضح ميگردد زيرا آيه مقيّد بقيامت نشده و به همين حركت زمين كوه‌ها چون از اجزاء زمين است با زمين حركت ميكنند و چون زمين جسم سنگينى است و بيك سمت حركت مىكند حركت آن محسوس نميگردد .