( توضيح آيات )
وَ يَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآياتِنا فَهُمْ يُوزَعُونَ
( من ) تبعيضى شايد مقصود چنين باشد كه روز قيامت از هر امتى گروهى از آنهايى كه آيات الهى را تكذيب نمودند حاضر ميگردانيم ، و شايد مقصود رؤساء كفار باشند كه همان طورى كه آنان در دنيا پيش رو و رئيس بودند در قيامت نيز جلوتر از تابعين وارد محشر ميگردند و آنها را نگاه ميدارند تا متبوعين و اصل گردند و همه را يك دفعه در جهنم اندازند و وقتى همه با هم در دادگاه الهى جمع شدند خطاب عتاب آميز ميرسد :
قالَ أَ كَذَّبْتُمْ بِآياتِي وَ لَمْ تُحِيطُوا بِها عِلْماً أَمَّا ذا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
شمايى كه بآيات ما جاهل و نادان بوديد و علم ببطلان آن نداشتيد و از روى كبر و عناد اصلا در آيات ما تأمّل ننموديد تا صدق و كذب آن را بفهميد چگونه آن را دروغ پنداشتيد ، اشاره به اينكه همينطورى كه تصديق نمودن منوط بعلم است تكذيب نمودن نيز بايستى منوط بعلم باشد ، شما كفار ملحدين بدون تحقيق و فهميدگى آيات خدا را انكار نموديد علم شما چنين بود كه بين جهل و انكار جمع نموديد اينست كه بازاء دو خلافى كه نمودهايد يكى اعراض از آيات و بى اعتنايى و نظر ننمودن به آن كه صدق و كذب آن را بيابيد و ديگر از روى نفهميدهگى نسبت دروغ بسفراء الهى داديد اين است كه مستحق مجازات سخت مىباشيد .
و شايد مقصود از ( يوم ) در آيه بالا ايّام دنيا باشد يعنى روزى كه ما جماعتى را در همين دنيا جمع ميكنيم چنانچه بعضى از علماى اماميه اين آيه را دليل بر رجعت ائمه عليهم السلام گرفتهاند كه در احاديث بسيار از ائمه طاهرين ( ع ) رسيده به اين بيان كه مقصود از ( يوم نحشر ) در آيه روزى باشد كه ما از هر گروهى جماعتى را زنده كنيم و نميشود كه مقصود روز قيامت باشد زيرا كه در