بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْها بَلْ هُمْ مِنْها عَمُونَ
( بل ) اضراب است و مربوط بآيات بالا است ، و شايد اشاره به اين باشد كه اين مردمانى كه منكر معادند به اين آثار قدرت و علم كه در موجودات مشاهده مينمايند متنبّه نميگردند و بمعاد اعتراف نميكنند تا آنكه اعمال خيرى كه از آنان فوت شده تدارك نمايند .
( بل ) دوم نيز اضراب است يعنى با اين آيات قدرت كه مىبينند باز اينان در شكّند و يقين ندارند .
( بَلْ هُمْ مِنْها عَمُونَ )
عمون جمع عمى و مقصود كورى دل است ، ( بل ) سوم نيز اضراب است يعنى آنها اصلا كورانند و چشم دل ندارند كه آيات الهى را بنگرند از قوله تعالى
( أَمَّنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ )
تا
( بَلْ هُمْ مِنْها عَمُونَ )
هفده آيت از آيات و نشانههاى قدرت و علم و حكمت الهى را تذكّر داده كه شايد مشركين از جهالت و شرك بيرون آيند و بوحدت حق تعالى و بعالم آخرت اعتراف نمايند
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَ إِذا كُنَّا تُراباً وَ آباؤُنا أَ إِنَّا لَمُخْرَجُونَ لَقَدْ وُعِدْنا هذا نَحْنُ وَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ
حكاية از قول كفار است چنانچه در بسيارى از آيات تذكر داده كه اينان از روى تعجّب و استبعاد ميگفتند چگونه ممكن است كه ما پس از آنكه مرديم و خاك گرديده زنده شويم و از خاك بيرون آئيم ، آيا آباء و اجداد پيشينيان ما هم بيرون مىآيند اين همان وعدهاى است كه قبلا بما و آباء ما داده شده و اين نيست مگر افسانههاى پيشينيان يعنى اين دروغى است كه پيمبران بهم بستند .
قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ
اى رسول گرامى در پاسخ مقاله فاسد منكرين معاد بگو اگر شما شك در معاد و روز جزاء داريد در زمين بگرديد و بنگريد و منزلها و خانههاى منكرين را مثل ديار حجر ، احقاف ، مؤتفكات و امثال آنها را ببينيد كه در اثر انكار