دقت مورچه در عمل و حرص وى و از جمله حكمت الهى اين است كه در موقع ريزش باران در روزهاى آفتاب دانههاى خود را مثل گندم و جو و عدس و باقلا دو نصف ميكنند كه سبز نشود و تخم گشنيز را چهار قطعه ميكنند چون كه نصف آن هم سبز مىشود .
تأمل كن و ببين چگونه اين حيوان ضعيف ميداند كه روزهاى تابستان ميگذرد و زمستان ميآيد و محتاج بغذاء مىشود اين است كه قبلا شب و روز در طلب قوت زمستان است كه در خانه خود ذخيره نمايد ، تا آنجا كه گويد :
مهمترين حشرات مورچه است كه در حكايت او براى انسان بينايى و تذكر و بهجت و سرور عقل او است ، چگونه چنين نباشد در حالى كه وقتى تو جسم او را مشاهده نمودى مىبينى براى وى سرى است كه حاوى دماغ او است كه در آن اين علوم و سياستها منطوى است و براى او وسطى است مثل صندوق كه در آن ريه و دم اسطوانى است و مثل باقى حشرات براى سرعت حركت در طلب معاش شش پا دارد و او را دو بالست براى جستن از مكانى به مكان ديگر ، و پنج چشم دارد دو چشم در جانب جلو سرش ملتئم به يكديگر تركيب شده بطورى كه گويا يكى است و سه چشم ديگر بالاى آن دو چشم بر هيئت مثلّث تركيب گرديده و اين سه چشم بسيطند مركّب نميباشند .
تأمل كن و بعقل خود حكم كن و تعجب كن از قدرت قادر حكيم و اگر نبود اتفاق آراء علماى عصر حاضر عقل تصديق نمىنمود كه چگونه حيوان به اين خوردى داراى چنين چشمها كه هر يك از آنها داراى قرنيه و زجاجيه و عدسيه محدّبة الشكل و غيره مثل چشم انسان مىباشد .
آيا بذهن تو خطور مينمايد كه مورچه حساب بداند ، جبر نميداند لكن هندسه ميداند بدليل اينكه بناء نيكو مىسازد .
آيا تصديق ميكنى كه مورچه مرض را ميشناسد و معالجه مىكند ، وقتى ملكه آنها تخم ميگذارد مورچهگان اطراف او جمع ميگردند و هر يك تخمى از
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 322
مساهمون: سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
ص٣٢٢