( گفتار بعضى از مفسرين راجع بنطق و كلام پرندگان ) نطق و منطق لفظى را گويند كه ارائه و نشان دهد ما فى الضمير ناطق و گوينده را خواه مركّب باشد و خواه مفرد ، و گاهى مجازا بر هر صوتى كه دلالت بر معنايى دارد گفته مىشود ، و چنانچه معلوم است هر نوعى از حيوانات داراى يك نوع صوتى ميباشند كه موقع حاجت ما فى الضمير خود را ارائه ميدهند و افراد همنوع خودشان را مطّلع ميگردانند ، و اهل فراست نيز گاهى از هر صداى مخصوصى كه از بعض حيوانات ميشنوند مقصود آنان را ميفهمند و خبر ميدهند ، وقتى چنين فراستى در بعض افراد كه صاحب ولايت و نبوت نباشند يافت گردد در نبى مثل سليمان ( ع ) كه صاحب ولايت و نفس قدسى است تعجّب ندارد كه در او مرتبه اعلاى آن تحقّق داشته باشد .
اين بود كه هر وقت سليمان ( ع ) صدايى از حيوانى ميشنيد به آن قوّه قدسيه خود مقصود او را ميفهميد و گاهى خبر ميداد ، مثل اينكه گويند وقتى آواز بلبلى را شنيد گفت ميدانيد بلبل چه ميگويد گفتند خدا و رسولش بهتر ميدانند فرمود ميگويد من امروز نيم خرما خوردهام خاك بر سر اين دنيا ، طاووس صدا كرد گفت ميگويد ( كما تدين تدان ) همان طورى كه عمل ميكنى جزاء داده ميشوى يعنى هر چه كنى مكافات آن را خواهى ديد ، هدهد صدا كرد گفت ميگويد هر كه رحم نكند خدا بر او رحم نكند ، ( صرد ) صدا كرد گفت ميگويد استغفار كنيد اى گنهكاران ، طوطى صدا كرد گفت ميگويد واى بر كسى كه مطلوب و مقصود وى دنيا باشد ، خطّاف آواز داد گفت ميگويد ( قدّموا خيرا تجدوه ) از جلو نيكى بفرستيد تا آن را بيابيد ، كبوتر صدايى كرد سليمان ( ع ) گفت ميگويد ( سبحان ربّى الاعلى ملأ سمائه و ارضه ) حدأه صدا كرد گفت ميگويد
( كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ )
يعنى هر چيزى فانى ميگردد مگر خدا ، قطاة گويد ( من سكت سلم ) هر كس خاموش گردد بسلامت ماند ، خروس گويد ( اذكروا اللَّه يا غافلين ) اى غافلين خدا را ياد كنيد ، عقاب گويد دورى از مردم سكينه دل