هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ ، تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ
( افّاك ) يعنى كذّاب كسى كه بسيار دروغ ميگويد و آدم گنهكار كه كار قبيحى را انجام دهد او را ( اثيم ) نامند .
چون در آيه بالا خبر ميدهد كه قرآن بتوسط ( روح الامين ) ملك وحى بقلب رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلم فرود آمده نه از طرف شياطين در اين آيه خبر ميدهد و معرّفى مينمايد اين هايى را كه از كهنه كه با شياطين مراوده پيدا مينمايند و گويند كهنه مثل طليحه و مسيلمه كذّاب و امثال آنان كه در آن زمان بودهاند و آنها را به چند صفت معرّفى نموده : يكى اخبار دروغ ميگويند و ديگر از ارتكاب هيچ گناهى باك ندارند و صفت ديگر آنها چنين است كه :
يُلْقُونَ السَّمْعَ وَ أَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ
مفسرين گفتهاند شياطين پيش از نزول قرآن به طرف آسمانها ميرفتند و القاء سمع مينمودند و بعضى از آنچه را كه از ملائكه شنيده بودند بكهنه كه دوستان خودشان بودند با دروغ آميخته و به آنها ميآموختند تا وقت بعثت رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلم بتير شهاب راه شياطين بسوى آسمانها بسته گرديد ، قوله تعالى در وصف قرآن فرموده
وَ إِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ
،
وَ ما تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّياطِينُ
آرى قلب مبارك رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلم جولانگاه شياطين نبوده بلكه مكان ورود و مرور ملائكه رحمت بوده .
خلاصه آيه خبر ميدهد كه آيات و اخبارات قرآن از قبيل خبرهايى كه اهل كهانت و ساحرين ميدهند نميباشد به دو دليل : يكى ساحرين و كاهنين اصلا مردمان دروغگو و خطاكارند و غالب اخباراتشان مشوب بدروغ و خلاف واقع است و شياطين فرود ميآيند بر كسانى كه مثل خودشان باشند تا دوستى بين آنها پديد گردد و اين دوستى بين محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلم و شياطين مفقود است و اخبارات قرآن تماما صدق و حقيقت و مطابق باقى كتب آسمانى است و از معدن صدق فرود آمده .
دوم - تجربه شده كه اهل سحر و كهانت غالبا مردمان ناقص العقل ميباشند