از استثناء در اين آيه توان چنين استفاده نمود كه باقى گناهان غير از شرك اگر مشيّت الهى تعلق گيرد ممكن است بدون توبه آمرزيده شود .
پس از آن در مرتبه دوم قتل نفس بدون حق و در مرتبه سوم زنا است ( و لا يزنون ) و نظر بعظمت اين سه گناه است كه در اين آيه تخصيص بذكر داده .
وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ يَلْقَ أَثاماً
( آثام ) بمعنى گناهست ، كسى كه مرتكب اين سه گناه عظيم گرديده پاداش بدكاريش بوى خواهد رسيد .
بروايتى ( آثام ) وادى است در جهنم كه زناكاران را در آنجا مجازات خواهند نمود . ( ابن عمر و قتاده و عكرمه و مجاهد )
يُضاعَفْ لَهُ الْعَذابُ
آيه بدل ( يلق آثام ) است زيرا كه در معنى اينست كه هر كس مرتكب اين سه گناه بزرگ گردد عذاب او در قيامت دو برابر گردد .
يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ يَخْلُدْ فِيهِ مُهاناً
خلود در جهنم با خوارى و خفت براى كسى خواهد بود كه مرتكب اين سه گناه بزرگ كه در آيه تذكّر داده : شرك ، قتل نفس ، زنا گردد .
از بعض مفسرين است دو برابر بودن عذاب بازاء ضميمه شدن گناهست بشرك زيرا كه شرك به خدا گناه را چندين برابر ميگرداند .
إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً
( سخنان مفسرين در توجيه آيه )
1 - مگر كسى كه توبه كند و بپروردگارش ايمان آورد و اعمالى كه بين او و خدا مىباشد صالح گرداند و گناه و عصيان را بطاعت تبديل گرداند و ياد كند خدا را پس از آنكه او را فراموش نموده و عمل خير كند پس از شرّ .
2 - خداى تعالى اعمال قبيح آن را كه در حال شرك نموده تبديل مىگرداند