و تأنّى فرود آورديم ( قال الراغب : الرّتل اتساق الشيء و انتظامه على استقامة يقال رجل رتل الاسنان ، و الترتيل ارسال الكلمة من الفم بسهولة و استقامة ، قال تعالى و رتّل القرآن ترتيلا . ( پايان ) و از عبد اللَّه بن عباس نقل ميكنند كه گفته ( ترتيلا ) يعنى آيات را مبيّن و ظاهر گردانيديم .
ديگرى گفته يعنى آيات را متفرّق گردانيديم و در مدّت بيست و سه سال بتدريج نازل گردانيدم .
وَ لا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْناكَ بِالْحَقِّ وَ أَحْسَنَ تَفْسِيراً
شايد مقصود از ضمير جمع در ( يأتونك ) كفّار مكّه باشند كه هميشه در مقام اين بودند كه دسيسه چينى كنند و بمثلهاى عجيب و كنايات و اعتراضات ركيك جلو كلام خدايى را بگيرند اين آيه برسولش خبر ميدهد كه اينان هر مثل باطل يا هر سخن مزخرفى بياورند و بخواهند جلو آيات را بگيرند ما در مقابل آن كلام حقّى و بيان واضحى ميآوريم كه مثلهاى آنها را باطل گرداند
( جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً )
باطل مقابل حقّ چطور ميتواند عرض اندام نمايد بلكه حقّ و اهل حقّ و سخن حقّ هميشه جلو باطل را ميگيرد و باطل را زاهق و معدوم ميگرداند .
الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلى وُجُوهِهِمْ إِلى جَهَنَّمَ
جار و مجرور
( عَلى وُجُوهِهِمْ )
در موضع نصب است بنا بر اينكه حال است يعنى مشركين بسوى جهنّم كشيده ميشوند در حالى كه منكوس باشند كه بسر كشيده شوند يا به صورت كشيده ميشوند تا بجهنّم و اصل گردند .
أُوْلئِكَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضَلُّ سَبِيلًا
بيان بدى حال كفّار و مشركين و منزلگاه آنان است كه بد جايگاهى براى آنها تهيّه و آماده شده ، و نيز راه مرورشان كه از طريق حق گمراه گرديدند بدترين راهها است كه منجرّ به اين حال سختى گرديده كه از سر كشيده ميشوند