وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
و خدا به همه چيزها عالم و دانا است ميداند چه كسى بمثالها و اندرزهاى قرآن متّعظ گرديده و چه كسى كفران ميورزد و گمراه ميگردد .
( سخنان مفسرين و دانشمندان در توجيه آيه )
1 - ( مشكاة ) سينه محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلم است و ( زجاجة ) دل او است و چراغ در آن نور نبوت است
( يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ )
يعنى نزديك است نبوت و امر او آشكار گردد اگر چه او سخن نگويد مثل اينكه روغن زيت نزديك است بدون آتش از شدت درخشندگى روشنايى دهد . ( ابن عباس ) 2 - بروايت ديگر ( مصباح ) محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلم است خداى تعالى در اينجا او را مصباح خوانده و در جاى ديگر به
( سِراجاً مُنِيراً )
وى را ستوده و درخت مبارك كه اين چراغ از او گرفته شده ابراهيم عليه السّلام است و مباركش ناميده براى اينكه بيشتر انبياء ( ع ) از صلب او ميباشند ، و شرقى و غربى نيست يعنى مسلمان است نه از نصرانيانست كه رو بمشرق نماز ميكنند و نه از يهوديانست كه رو به مغرب نماز ميكنند
( يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ )
نزديك است جلال و عظمت و حسن اخلاق او ظاهر گردد
( وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ )
نزديك است نور نبوت او ظاهر گردد اگر چه وحى نيامده باشد
( نُورٌ عَلى نُورٍ )
پيمبرى از نسل پيمبرى .
3 - ( مشكاة ) عبد المطلب ( زجاجة ) عبد اللَّه ( مصباح ) رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلم كه نه شرقى است و نه غربى بلكه مكّى است كه مكّه وسط دنيا است ( ضحاك ) 4 - و از حضرت رضا عليه السّلام چنين روايت شده كه گفته مائيم ( مشكاة ) كه در آن نور محمد ( ص ) است خدا بولايت ما هدايت مىكند هر كسى را كه دوست دارد و در كتاب توحيد ابى جعفر بن بابويه بسند خود از عيسى بن راشد از أبي جعفر باقر عليه السّلام چنين روايت مىكند كه در تفسير
( كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ )
فرموده مصباح نور علم است در سينه محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلم كه مثل چراغدانست ( زجاجة ) سينه على عليه السّلام است كه علم رسول ( ص ) در سينه على ( ع ) تابش نموده
( يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ )
كه