نسبت به خدا مىدهد .
أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُ
يا آنچه را كه از جانب حق آمده و حقانيتش به روى محرز گرديده انكار مينمايد مثل رسالت پيمبران و نبى خاتم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و قرآن و ساير كتب آسمانى مثل تورات و انجيل و غيره كه با اينكه محقق و ثابت گرديده كه آنها از طرف حق تعالى فرود آمده انكار مينمايد مثل بسيارى از عربهاى قريش كه حقانيت قرآن نزد آنان محرز و مسلّم بود و از روى كبر و حسد و عصبيت جاهليت انكار مينمودند ، شكى نيست كه چنين مردمانى ستمكارترين مردم و بدترين خلق بشمار ميروند .
أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْكافِرِينَ
بهمزه استفهامى گويا سؤال مىكند كه اى اهل عقل و دانش آيا نبايد منزل و جايگاه چنين كسى كه هم به خدا دروغ بندد و هم بحقايقى كه بر او ثابت گرديده نسبت دروغ دهد جهنم و دار عذاب باشد اشاره به اينكه در اين صورت با چنين جنايت و گناهى آيا مستحق جهنم نيست و نبايد جايگاه هميشگى او جهنم باشد هر عاقلى تصديق مىنمايد كه البته بمقتضاى عدل و حكمت الهى كه هر چيزى را در جاى خود قرار داده بايستى قرارگاه چنين كسى دار عذاب باشد .
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا
پس از تهديد و توبيخ آنهايى كه به حق و حقيقت افتراء زدند كه جايگاه چنين كسانى جهنم خواهد بود در مقام اوصاف مؤمنين برآمده و طريق نجات و رستگارى آنها را تذكر ميدهد به اينكه آنها اشخاصى ميباشند كه در راه وصول و رسيدن بقرب احدى و كسب سعادت اخروى مجاهده و كوشش مينمايند .
جهاد و مجاهده را بمعنى عرفى در جايى ميآورند كه شخص با دشمن رو برو شود لكن مجاهده بمعنى حقيقى اعم است زيرا كه دشمن يا دشمن ظاهرى است كه فقط دشمن جان و مال انسان است و يا دشمن باطنى است مثل نفس اماره و شيطان چنانچه در حديث است كه فرموده
( جاهدوا اهوائكم كما تجاهدون اعدائكم )
و نيز