است مقابل موت كه بمعنى سكون و بى حركتى است ياء دوم را قلب بواو كردند حيوان شده بر وزن فعلان زيرا فعلان مثل غليان بمعنى شدّت حركت است و عالم آخرت را عالم حيوان ناميده زيرا كه حيات حقيقى و زندگانى دائمى كه در شرف مرگ نباشد و انسان دائما از لذت حيات كامياب باشد مخصوص بآخرت است دنيا مثل ( سرابى ) ماند كه
( يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً )
چنين گمان نشود كه مقصود اين است كه بطور اطلاق حيات دنيا لهو و لعب و كار بيهوده باشد اگر چنين بود هرگز آفريده نميشد كار لهو و لعب از ساحت قدس كبريايى و حكيم على الاطلاق صادر نخواهد گرديد .
بلكه بقرينه اينكه آخرت را مقابل دنيا انداخته چنين ارائه ميدهد كه مقصود از دنيايى كه لهو و لعب بشمار ميرود آن دنياى مذموم است كه مقدمه كسب سعادت اخروى نباشد لكن دنيايى كه به آن زراعت آخرت و كسب سعادت گردد بسيار ممدوح و نيكو خواهد بود چگونه ميتوان بطور كلى دنيا را مذموم و بيهوده دانست در صورتى كه تا دنيا نباشد آخرت اصلا معنى ندارد زيرا كه دنيا اول محل پيدايش وجود انسان است و آخر محل كمالش آخرت خواهد بود .
خلاصه آيه تذكر ميدهد كه غايت و فايده حيات دنيا حيات حقيقى پاكيزه دائمى اخروى است و اگر غير از اين شد حيات دنيا جز بازيچهاى نخواهد بود اين است كه در آخر آيه فرموده
( لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ )
يعنى اگر ميدانستيد كه غايت و فائده دنيا كسب سعادت اخروى است نه همين تعيش طبيعى حيوانى .
فَإِذا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ
مشركين چنينند وقتى در كشتى مىنشينند آن وقت به آن فطرتى كه جبلى آنهاست رو به او آرند و خدا را ميخوانند در حالى كه دينشان و توجهشان فقط به خدا است از او نجات از غرق شدن و بسلامت به منزل رسيدن خود را ميطلبند .
فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذا هُمْ يُشْرِكُونَ
و چون آنان را از غرق نجات داديم و به خشكى رسيدند بمقتضاى طبيعتشان