از جانب خدا چيزى زياد نميگردد مگر دورى ( طبرسى ) بعضى از مفسّرين در توجيه آيه فحشاء و منكر را بموقع نماز تخصيص دادهاند كه نماز گذار در حال نماز البتّه فحشاء و منكرى از وى صادر نميگردد ، لكن اطلاق آيه آبى از اين توجيه است زيرا كه آيه چنين ارائه ميدهد كه اثر نماز چنين است كه نماز گذار را از هر عمل زشت و آنچه در آن منع رسيده باز ميدارد ، و وقتى مشاهده ميكنيم كه بسيارى از نماز كنندگان مشغول اعمال ناشايسته ميباشند معلوم مىشود كه اين نمازى كه مطلوب شارع است نخواهد بود
وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ
سخنان مفسرين در توجيه آيه
1 - « اكبر » افعل التفضيل و بمعنى بزرگتر بودن است يعنى نماز از باقى طاعات ديگر كه خالى از ذكر باشد بزرگتر است و وجه افضليّت صلاة براى اين است كه چون نماز مشتمل بر ذكر و حمد و تسبيح و دعاء و باقى اذكار است اين است كه از باقى عبادات افضل خواهد بود و نماز را ذكر ناميده چنانچه فرموده
« فَاسْعَوْا إِلى ذِكْرِ اللَّهِ »
گويا گفته نماز بزرگتر از هر چيزى است زيرا كه در آن ذكر و ياد خدا است ، و از ابن عباس روايت شده « و لذكر اللَّه ايّاكم برحمته اكبر من ذكركم ايّاه بطاعته » ( طبرسى ) 2 - ياد كردن خدا شما را بزرگتر خواهد بود از ياد كردن شما خدا را زيرا كه ياد او نسبت بما مهتر و بهتر از ياد كردن ما است او را زيرا كه خواندن ما بطور تعبّد و تذلّل است و ياد او نسبت بما بوجه رحمت و لطف و مغفرت است 3 - از ابو درداء و قتاده و ابن زيد نقل شده كه گفتهاند معنى آيه چنين است « ذكر خدا بزرگتر و فاضل تر و بهتر از هر چيزى است » ( ابو الفتوح رازى ) در آيات و احاديث و اخبار بقدرى تعريف و تمجيد از ذاكرين شده كه ذكر تمام آنها محتاج بكتاب على حده خواهد بود در سوره بقره آيه 147
« فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ »
در اين آيه ياد كردن بنده خدا را