آمده كه وقتى اسلام آورد از ترس كسان خود پيش از آنكه حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بمدينه هجرت نمايد بمدينه هجرت نمود مادر او اسماء بنت مخزمة بن ابى جندل تميمى سوگند ياد نمود كه سر نشويد و آب ننوشد و غذا نخورد و در خانه نرود تا وقتى كه عيّاش از اسلام برگردد ، ابو جهل و حرث كه دو برادر مادرى عيّاش بودند چون بىتابى مادر بديدند سوار شده و بطلب عيّاش بمدينه رفتند و او را ملاقات نموده و قضيّه مادر را بر او گفتند و هر قدر خواستند او را برگردانند ميسّر نشد تا آخر عيّاش با برادران عهد و ميثاق بست كه اگر با آنها برگردد او را از اسلام برنگردانند لكن آنها بعهد خود وفاء ننمودند و چون از مدينه بيرون شدند او را گرفته و بستند و هر يك صد تازيانه به او زدند تا آنكه بى طاقت گرديد و از دين برگشت و چون حرث بيشتر او را زده بود عيّاش قسم ياد نمود كه هر وقت دست يافتم بيرون از حرم مكّه او را ميكشم و حرث بعد از هجرت پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم مسلمان شده بود لكن عيّاش نميدانست در ظهر مسجد قبا به او رسيد و گردن او را زد ، وقتى فهميد مسلمان شده بوده پشيمان گرديد و بسيار گريه نمود و حكايت را بعرض مبارك رسول ( ص ) رسانيد آن وقت آيه نازل گرديد
« وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلَّا خَطَأً »
لكن بسيارى از مفسّرين چنانچه از صدر و ذيل آيه استظهار مىشود گفتهاند راجع بمنافقين است
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنا وَ لْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ
در صدر اسلام مؤمنين در فشار كفّار بودند و خيلى زجر ميكشيدند لكن كلمه توحيد چنان در اعماق قلوب آنها فرو رفته بود كه هرطور جفايى ميكشيدند صبر و متانت و استقامت خود را محفوظ ميداشتند و دست از دين بر نميداشتند ، گاهى بزدن و فحش و گاهى بمكر و خدعه و تدليس شيطانى ميخواستند آنها را فريب دهند مثل اينكه بمؤمنين ميگفتند شما تابع روش ما گرديد و اگر گمان ميكنيد خطا كار ميگرديد ما گناهان شما را به گردن ميگيريم ، گويا بعضى از مسلمانهاى امروزه ما روش كفّار سابق را فرا گرفتهاند كه شنيده شده بعضى ببعض مقدّسين كه بعض كارها را خلاف و خطاء