و دائره علم و قدرت غير متناهى خدا را محدود مينمائيم به مشهودات حسى و گمان مىكنيم تغيير جزئى در عالم باعث اختلال نظام كلى عالم مىشود ، ما قبول داريم كه اجزاء عالم همه بهم مربوط و هر چيزى را حدّ معين و قرارگاه مضبوطى خواهد بود كه در همان خط سير خود بايستى حركت نمايد و خلاف آن مخل به نظام عالم است .
لكن معجزات انبياء و شكافته شدن قمر مثلا اين طور نيست كه بر خلاف نظام عالم باشد بلكه چنانچه بعضى از دانشمندان گفتهاند معجزه هم داراى علل اسباب مخفى است كه ما نميتوانيم بعلل و اسباب آن واقف گرديم زيرا كه هيچ معلولى بدون علت نميشود و خداوند براى اثبات نبوت انبياء آنها را عالم گردانيده ببعض اسرارى كه در كمون موجودات نهفته تا در موقع لزوم بامر پروردگار برخى از آن را بجريان اندازند .
( خطاب بمعترض نموده و گوئيم : ) از كجا و با چه قوهاى بنظام خلقت پى بردهاى و بچه علم و دانشى بينا شدهاى بر اسرار مكنونهاى كه در موجودات مخفى گرديده و بچه قوه احاطه نمودهاى بر عالم فلكيات و عنصريات آيا در به دو خلقت حاضر و شاهد بودهاى آيا عقل تجويز نميكند و ممكن نميداند كه آفريننده جهان عالم را طورى تنظيم كرده و بقلم قضا بر لوح محفوظ بمقتضاى (
جف القلم بما هو كائن
گماشته باشد كه در وقت معين به خواهش ولى امر ماه شكافته و به دو نيم گردد و شايد قوله تعالى اشاره به همين معنى دارد آنجا كه فرموده
( ما أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ )
سوره كهف آيه ( 49 ) آيا عقل و و جدان تو اجازه نميدهد كه تصديق نمايى كه شايد كردگار عالم در ابتداء خلقت و در عالم قضاء و لوح محفوظ كه بدلالت حديث مشهور
( جفّ القلم بما هو كائن )
هر چيزى را اندازهگيرى نموده و نيز قوله تعالى در سوره حديد آيه ( 21 )
( ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها )
و غير اينها از آيات و احاديثى كه دلالت واضح دارد آنچه