دادهاند و بعضى بخداى تعالى و هر يك باعتبارى صحيح است .
و تحقيق اين است چه بگوئيم وحى بتوسط فرشته وحى فرود ميآمد يا بدون واسطه اصل مطلب يكى است كه روح نبى به آن ارتباط كاملى كه بعالم ( ما فوق الطبيعه ) پيدا نموده علوم و معارف از مبدء تجليات انوار الوهيت بقلب مباركش القاء ميگردد و فرشته وحى كه عبارت از ظهور تجليات انوار احديت است بقلب نبى مرسل تظاهر مينمايد و در مرتبه نفس و قواى نفسانى او نيز به صورت مناسب به ظاهر پيدايش نموده و القاء وحى مىكند .
ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى
( زاغ ) در لغت بمعنى ميل كردن است يعنى با اينهمه عجائب صنع عالم خلقت و غرائب عالم ملكوت و احاطه بعالم جبروت كه در طريق سير نوردى بجانب محبوب مشاهده مينمود به آن متانت و استقامت و علوّ همّت با آنكه همه موجودات را در زير پاى خود مشاهده مينمود و ازليت و ابديت را در شعاع نور احديت با هم ميديد طرفة العينى به اين طرف و آن طرف ميل ننمود فانى در حق و محو در در وجود ازلى بود و در حديث دارد كه حضرتش در شب معراج هر يك از پيمبران را در مقام خودشان ملاقات نمود و با آنها سخن گفت و نيز تمام عوالم خلقت را با هم مشاهده نمود و دانست جهنم و جهنميان كيانند و نيز بهشت و بهشتيان كدامند و تمام آنها را به چشم ديد با آنكه بسيارى از بهشتيان و جهنميان هنوز در عالم طبيعت پيدايش ننموده بودند .
آرى آن روح پاك محمد صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم بود كه به همه آنها احاطه نموده و هر يك را بجاى خود ديد با اينحال بر هيچ ذرهاى از ذرات نظر نيفكند و ديده دل او جز بمشاهده جمال الهى به چپ و راست التفات ننمود و در ( مقعد صدق عند مليك مقتدر ) ثابت قدم بود .
( وَ ما طَغى )
و از آن حدى كه براى وى تعيين شده بود تجاوز ننمود .