و اين توجيه بنا بر اين است كه ما روح مجردى قائل نباشيم لكن بنا بر اينكه روح انسان را مجرد بدانيم و تصديق نمائيم كه روح محمّد صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم در اعلا درجه تجرد بوده بلكه اول ما خلق اللَّه و موازى عقل كل بشمار آريم تصديق بمعراج جسمانى آن حضرت براى ما خيلى آسان ميگردد زيرا چنين روحى قوت اراده او طورى است كه بخواست خدا تواند با سرعت شديدى جسم خود را به اطراف عالم گردش دهد و عجائب خلقت را بعيان مشاهده نمايد بدون آنكه براى او زحمتى پديد گردد زيرا كه جسم آلتى است براى روح و باراده روح حركت مىكند .
سؤال
وحى به پيمبران چگونه ميرسيد ؟
پاسخ
1 - رأى بعض متكلمين كه بوجود مجردى غير از خدا قائل نيستند اينست كه در طريق وحى گويند جبرئيل « ع » كه او را فرشته وحى نامند چون فرشتگان جسم لطيفند به صورت مادى جسمانى نزد رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم متشكل ميگرديد و از مرتبه خود باذن خالق متعال فرود ميآمد و الفاظ و آيات قرآنى را بر حضرتش قرائت مينمود و بر باقى پيمبران نيز به همين طريق .
2 - رأى بعض حكماء بر اين است كه مقصود از جبرئيل حامل وحى عقل فعال است كه او را در سلسله عقول عقل دهم ميدانند و گويند عقل پيمبر چون در مرتبه صعود متصل بعقل فعال گرديده از آنجا وحى بر وى فرود ميآيد .
حكماء و دانشمندان گويند عقل انسانى در مقام صعود چهار مرتبه دارد :
اول - عقل هيولايى و آن همان قوه و استعدادى است كه در اوائل خلقت خداى متعال در بشر قرار داده كه به آن مستعد و قابل استكمال است .
دوم - عقل بالملكه كه پس از تحصيل مقدارى از تحصيل كمالات نصيب وى گرديده مثل ملكات حميده و علوم حقيقيه .
سوم - عقل بالفعل و آن وقتى است كه بالفعل كمالاتى در وى موجود گردد