ستارگان و تمام مخلوقاتى باشند كه در آن تكون يافتهاند كه بمنزله سقف زمين ميباشند
( وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ )
اشاره بدرياها و آنچه در آن است كه مملو از موجودات دريايى است .
خلاصه شايد آيات در مقام اثبات عذاب كفار برآمده و اشاره به اين دارد كه همين طورى كه اجزاء كائنات مطابق حكمت و نظام عالم هر چيزى در محل و موقع خود محقق و ثابت گرديده و تخلف بردار نيست همين طور عذاب كفار و معاندين و جايگاه آنان كه جهنم است آن هم محقق و ثابت و پا برجا است و دافعى و مانعى براى آن نيست در سوره اعراف آيه 178 فرموده
( وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ )
« 1 » و در جاى ديگر
« وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ »
و نيز آيات ديگر كه شاهد بر آن است .
يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً - وَ تَسِيرُ الْجِبالُ سَيْراً فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
ذات احديت بعد از آنكه آثار رحمت خود و خلقت موجودات را بعنوان قسم نذكر ميدهد كه همين طورى كه آسمان و كوه و دريا و عالم آباد هر چيزى بجاى خود ثابت و برقرار و در لوح محفوظ ثبت گرديده همين طور وقوع عذاب بر ترتيب نظام عالم مترتب خواهد گرديد پس از آن در مقام موقع پيدايش عذاب براى مستحقين برآمده كه آن هم روى ميزان نظام عالم مترتب گرديده و آن وقتى ظاهر ميگردد كه بشدت آسمان به حركت آيد و كوهها از جاى خود روان شوند .
اشاره به اينكه در موقع ظهور عالم قيامت عالم ماديات كه به نظر شما ثابت و هر چيزى در محل خود استوار و بيك نظم و نسق آن طورى كه تشكيل نظام عالم منوط آن بود باراده ايزد متعال از هم پراكنده و متفرق خواهد گرديد و عالم دنياى بشرى
هامش
( 1 ) - لام لجهنم لام غايت است يعنى عاقبت بسيارى از جن و انسان در اثر مخالفت بجهنم كشيده خواهند شد نه اينكه براى جهنم خلق شده باشند مثل قوله تعالى :( فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً )آل فرعون موسى را نگرفتند كه دشمن و سبب حزن آنها گردد لكن عاقبت كارشان چنين شد .