مؤمن باشد و خواه كافر ضايع نميگرداند و نتيجه عمل هر كسى عايد خودش ميگردد لكن بقرينه آن آيه بالا
( لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً )
و نيز آيات ديگر هيچ عملى در قيامت نتيجه بخش نيست مگر وقتى كه عمل پس از ايمان بفرمان خدا و رسولش انجام گرفته باشد .
آرى نظر بعموم آيه اخير ممكن است گفته شود اگر كفار عمل خيرى كنند نتيجه آن در همين دنيا عايد آنان خواهد گرديد
( وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ )
چون براى حفظ نفسانى و منافع دنيوى خود نمودهاند ( بگفته رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم
لكل امرئ ما نوى
) براى عمل هر مردى همان است كه در قصد و نيت او بوده خلاصه آيه اشاره به اينكه شمايى كه از روى نفاق اظهار اسلام مينمائيد اينطور اسلام آوردن ثواب و جزائى بر آن مترتب نخواهد گرديد اگر واقعا اسلام آورده بوديد و داخل مؤمنين ميگرديديد بايستى مطيع امر خدا و رسولش باشيد و اگر ايمان داخل قلب شما شده بود مستحق صدقات و اجر بوديد و چيزى از ثواب و جزاى اعمال شما كم نميشد غرض آنكه جزاى نيكو وقتى بر عمل مترتب ميگردد كه ناشى از ايمان و از روى يقين سر زند نه از روى نفاق .
و بايست دانست كه ايمان امرى است قلبى و محل آن قلب است نه زبان زبان و عمل جوارح كاشف و ترجمان ايمان است نه اينكه حقيقت ايمان باشند و اينكه در تعريف ايمان گفتهاند ايمان اقرار به زبان و و تصديق بجنان و عمل باركان است ) نه اين است كه اقرار به زبان و عمل باركان جزء ايمان باشد بلكه كاشف از ايمان است اقرار به زبان فقط اثرش حفظ جان و مال است و عمل باركان تظاهر ايمانست بدليل اينكه منافقين هم به زبان اقرار بشهادتين مىنمودند و شايد با جماعت مؤمنين نماز هم ميخواندند با اينحال فرموده :
( إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ )
« 1 » و در اينجا تصريح فرموده كه
هامش
( 1 ) - سوره النساء آيه ( 144 ) محققا اشخاص منافق در پستترين دركات آتش خواهند بود