اهل و عيال ما را مشغول نموده و مانع گرديدند كه ما خدمت تو بيائيم و حال از تو معذرت ميخواهيم و براى ما از خدا طلب آمرزش نما و آنان از روى نفاق چيزى به زبان ميگويند كه در قلب آنها اثرى از آن پديدار نيست .
اى محمد به آنان بگو كيست مالك گردد براى شما چيزى وقتى خدا بخواهد بشما ضرر رساند يا بخواهد نفعى عايد شما گرداند بلكه خداوند به آنچه شما ميكنيد بينا است اشاره به اينكه خدا از باطن شما آگاه است و نفاق و دروغ شما را ميداند ظاهر و باطن هر چيزى نزد او آشكار است .
بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلى أَهْلِيهِمْ أَبَداً وَ زُيِّنَ ذلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ
خطاب به همان اعراب نموده كه شما چنين گمان بد برديد و چنين پنداشتيد كه رسول و مؤمنين يعنى كسانى كه در حديبيه با او بودند هرگز بمدينه برنميگردند و قريش آنها را هلاك ميگردانند و چنين گمان بدى را شيطان در باطن شما زينت داده
( وَ كُنْتُمْ قَوْماً بُوراً )
( بور ) جمع بائر است و جمعى گفتهاند ( بور ) مصدر است و چون مصدر است تثنيه و جمع آن يكى است مثل اينكه گفته مىشود ( رجل بور و رجال بور ) يعنى شما مردمانى ميباشيد هالك يا مردمانى هستيد فاسد .
وَ مَنْ لَمْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ فَإِنَّا أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ سَعِيراً وَ لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ
( سعير ) فعيل است بمعنى مفعول يعنى كسى كه ايمان نياورد به خدا و رسول او ما آماده و مهيا نمودهايم براى كافرين آتش سوزان يعنى جهنم را از كلمه ( اعتدنا ) يعنى مهيا نموديم و از ساير آيات چنين استفاده مىشود كه جهنم و همچنين بهشت فعلا در محل خود موجود ميباشند و ما تا حيات داريم درش بسوى ما بسته است و بمرگ درش باز خواهد گرديد نه اينكه در قيامت تازه آفريده شود چنانچه شايد بعضى چنين گمان كنند و در بعضى جزوات اين تفسير اجمالا بيان اين مطلب را نمودهايم تكرار نشود خدا مالك آسمانها و زمين است