اينجا اضافه بمفعول شده و معنى آيه چنين مىشود آنهايى كه تو را از ورود به مكه منع نمودند و راه تو را از مسجد الحرام گرفتند گناه آنان را آمرزيدم و بنا بر اين تأويل مغفرت بمعنى ازاله و نسخ احكام و تدابير دشمنان او است .
خلاصه معنى آيه اين مىشود كه خطاب برسول نموده كه اى محمّد صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم صلح حديبيه و فتح مكه براى اين است كه خدا بپوشاند و از تو زائل گرداند افعال شنيعه و افعال قبيحه اهل مكه را كه نسبت به تو اجراء نمودند از اخراج نمودن تو را از مكه و انواع و اقسام كيدها كه نسبت به تو اجراء گردانيدند و لهذا مغفرت را جزا و علت فتح گردانيده زيرا اگر مقصود از مغفرت گناه باشد ارتباط آن بفتح غير معقول است زيرا كه مغفرت گناه مناسبتى با فتح ندارد و از اينجا معلوم مىشود كه مقصود بتقدم و تأخر گناه راجع بافعال قبيح اهل مكه است .
( پايان ) سوم - مقصود از گناه ترك اولى است نظر بعلو مقام پيمبران ترك مندوب و عملى كه نسبت به غير از مستحبات بشمار ميرود ترك آن نسبت به آن بزرگواران ذنب و گناه ناميده مىشود و بنا بر اين توجيه معنى آيه چنين مىشود كه بر ترك عمل مندوب چه در گذشته و چه در آينده از تو عفو نموديم بلكه بعض اعمالى كه براى ديگران راجح و مباح است شايد نسبت به آنها مرجوح باشد اين است كه گفتهاند
( حسنات الأبرار سيئات المقربين )
لكن آنچه به نظر اين ناچيز در توجيه آيه ميرسد اين است كه ممكن است بگوئيم مقصود از فتح در
( إِنَّا فَتَحْنا )
چنانچه در معنى لغوى آن گفته شد و از مفردات نقل نموديم چيز بستهاى است كه باز شود و اين يك معنايى است اعم از فتح و فيروزى در جنگ و از گشايش امور ظاهرى طبيعى و از گشايش امر باطنى مثل گشوده شدن بابى از علوم .
و شايد مقصود از آيه
( إِنَّا فَتَحْنا )
اشاره بگشايش قلب پيمبر خاتم صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم باشد بسوى حضرت ربوبيت كه ذات متعال در مقام امتنان به پيمبر خود بفرمايد ما سينه