پشيمانى از گناه و تصميم بر عدم عود بگناهست و به مجرد گفتن استغفر اللَّه توبه واقعى كه باعث رفع گناه گردد تحقق نپذيرد در حديث مشهور از رسول اللَّه است كه فرموده
( الندم توبة )
يعنى اصل توبه پشيمانى از گناهست لكن چون لازمه پشيمانى عزم بر ترك در آينده است ممكن است بگوئيم حقيقت توبه پشيمانى و عزم بر عدم عود بگناهست اگر موقع گناه باقى باشد و لكن گفتن استغفر اللَّه و جهات ديگرى كه در روايات داخل در توبه نمودهاند شرط كمال توبه است و آن اظهار خارجى پشيمانى است نه اينكه حقيقت توبه باشد زيرا كه توبه امر قلبى است كه مشعر بخطا ميگردد و آدم گنهكار خجلت زده خود را مستحق عقوبت ميداند اين است كه پشيمان ميگردد و بدل و زبان ( از غفار الذنوب ) پوزش و گذشت مىطلبد .
وَ يَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا لَوْ لا نُزِّلَتْ سُورَةٌ فَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ وَ ذُكِرَ فِيهَا الْقِتالُ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ
شايد آيه در شرح حال آن مؤمنينى باشد كه هنوز ايمان در قلب آنها تمركز ننموده و منتظر وحى و نزول آيهاند و اظهار مينمايند كه چرا سورهاى فرود نيامده كه به آن عمل كنيم وقتى سوره محكمى كه راجع بجهاد فرود مىآيد اى محمد صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم كسانى كه به مرض قلبى گرفتارند چنان مضطرب و پريشان حال ميگردند و تو را مينگرند مثل نگريستن محتضر موقع سكرات مرگ
فَأَوْلى لَهُمْ طاعَةٌ وَ قَوْلٌ مَعْرُوفٌ
در صورتى كه بهترين چيزى كه سبب سعادت آنان ميگردد اطاعت نمودن امر خدا و رسول او و گفتار نيكو است كه بگويند شنيديم و اطاعت نموديم ( سمعنا و اطعنا ) مفسرين راجع به كلمه ( اولى ) دو طور تفسير نمودهاند 1 - ( فاولى لهم ) تهديد و وعيد است يعنى براى چنين كسانى عذاب مهيا است و بنا بر اين معنى ( اولى ) بر وزن ( افعل ) مشتق از ( ولى ) است و بمعنى قرب يا