آيندهگان و چه مردمان حاضر از جنّ و انس عذاب محقق و ثابت گرديده و اينان زيانكارانند كه عمر گرانبهاى خود را اسير سرپنجه قواى شهويّه و غضبيّه نموده زيرا كه همان كفر آنان منشأ عذاب آنها گرديده و در باطن خودشان در اثر كفر جهنّم را افروخته گردانيدهاند .
وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَ لِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمالَهُمْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
( واو ) در ( و لكل ) عطف به دو آيه بالا است كه آيه اول آن اشخاصى كه بعد بلوغ و رشد ايمان آوردند و تسليم امر حق تعالى گرديده و از خدا موفقيت براى خود و والدين خود طلبيدند و توبه و بازگشت به حق تعالى نمودند و آن دسته دوم كه به عكس به پدر و مادر توهين نموده و منكر معاد گرديدند براى هر يك از آنان درجهاى است از درجات صعود به قدر عملشان يا درجهاى است از درجات نزول كه آن هم نيز به ميزان عملشان مىباشد و جزاى عمل هر كسى بالتّمام و كمال داده مىشود و از حقّ احدى كاسته نميگردد تا آنكه بر او ستم شده باشد در سوره زلزال آيه 7 فرموده :
( فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ )
خلاصه ظاهرا آيه اشاره به اين است كه درجات ناشى از اعمال است و چون مردم در عمل تفاوت بسيار دارند اين است كه در درجات نيز تفاوت بسيار دارند و درجه هر كسى روى ميزان اعمال و صفات و اخلاق وى تعيين گرديده كه در واقع خودش در حيات و زندگانى دنيوى خود بنا نهاده .
از اين آيه ميتوان استفاده نمود كه انسان در اعمال خود مختار است زيرا كه
( لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا )
مشعر بر اين است كه درجه هر كسى در قيامت ناشى از عمل خود او است و بوى ظلم و ستم نشده اگر آدمى در عمل مجبور بود چگونه درجه او ناشى از عملش و متفرّع بر كردارش ميگرديد و هر گاه درجه او اسفل سافلين گرديده چگونه صحيح بود كه گفته شود بر او ستم نشده بلكه ظلمى بالاتر از اين تصوّر نداشت كه انسان را مجبور گردانند بر اعمال نكوهيدهاى پس از آن وى را در دركه عذاب واقع گردانند و به او گفته شود اين كيفر مجازات