( توضيح آيات )
وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ
بروج جمع برج و بمعنى قصر است كه محل و منزل نجوم و ستارگان است و تعبير ببرج نظر باستحكام منازل نجوم است چنانچه در وصف برج فرموده
وَ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ
قوله تعالى
الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ بُرُوجاً
شايد اشاره بعظمت و استحكام خلقت و حسن و بها و تلألؤ و درخشندگى ستارگان باشد زيرا كه تبرّج ظاهر كردن زينت است چنانچه در سوره احزاب آيه 33 فرموده
وَ قَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى
خطاب بزنهاى پيمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم نموده كه در خانهاى خود قرار گيريد و ظاهر ننمائيد زينتهاى خود را آن طورى كه در زمان جاهليت قبل از اسلام چنين ميكردند .
آسمان طرف بالا و بروج شايد برجهاى دوازده گانه معروف يا مدار گردش خورشيد يا ماه باشد و شايد يك معنى اعم مراد باشد كه شامل گردد تمامى كرات و ستارگان و تمام اوضاع سماوى و مدار گردش موجودات علوى و غير آن
وَ الْيَوْمِ الْمَوْعُودِ ، وَ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ
در اين آيات چهار امر بزرگ از موجودات عظيم خلقت را در معرض سوگند درآورده اول
وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ
موجودات سماوى از برجها و كرات كه نظام عالم مادّيات و تنظيم موجودات و بقاى عالم طبيعت منوط به ترتيب حركت مرتب و گردش مضبوط اوضاع جوّى است و دست قدرت الهى بحكمت تامّه ربوبيش همگى آنان را بيك نظام و ترتيب حيرت بخشى مرتّب گردانيده و به صورت قسم ببشر تذكّر داده و وى را متنبّه گردانيده كه اين موجودات بزرگ بوجود و حركت سريع و آثارى كه مترتّب بر حركت آنها ميگردد شاهد صادقى ميباشند بر كمال قدرت و حكمت و نفوذ اراده آن فرد متعال زيرا علاوه بر اينكه هر يك از آنان بتنهايى آيات بزرگ توحيدند كه بنظام و روش معين گواهى ميدهند بر يگانگى او