بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ
« 1 » چنين نيست كه فجار و منكرين قيامت گمان كردهاند و ثابت و محقّق است كه آنان در آن روز از پروردگارشان در حجاب و پردهاند
سخنان مفسرين در توجيه لمحجوبون
( 1 ) اين هايى كه متصف بكفر و فسق گرديدهاند در قيامت از رحمت و كرامت حق تعالى محجوب گرديدهاند ( حسن و قتاده ) ( 2 ) كفار و فساق در قيامت از ثواب پروردگارشان ممنوع ميگردند و مقبول و مرضى او نميباشند ( ابى مسلم ) ( 3 ) آنان از ثواب خدا و كرامت او محرومند على عليه السّلام ( تفسير مجمع البيان ) وقتى آياتى كه راجع بمنكرين معاد و مذمت آنان كه در اينجا تذكر داد با هم جمع نموديم از مجموعش توان استفاده نمود كه همين اوصاف ضميمه سبب رين و سياهى قلب آنان شده و چنانچه در دنيا چنين آدمى كه از فيض معرفت و محبت حق تعالى محروم گشته و سياهى قلب وى پرده ضخيمى گرديده و مانع از نور معرفت و تجليات انوار ربوبى گشته و وى را در پرتگاه وادى ظلمت طبيعت سرنگون گردانيده چنين آدمى در قيامت با آنكه روز معاد روزى است كه حقايق ظاهر ميگردد و پرده طبيعت پاره گرديده و هر چيزى بحقيقت خود تظاهر مينمايد در آن روز نيز از تجلّيات انوار الهى محروم ماند در احاديث دارد كه بين بنده و خدا هفتاد هزار حجاب و پرده نورانى و ظلمانى است شايد مقصود از حجب ظلمانى حجب طبيعت و قواى طبيعى و از حجب نورانى قواى روحانى باشد كه همين طورى كه انسان در دنيا در حجب طبيعت و زنجير اوهام كه بالاترين آنها نفس پرستى و متابعت هواى نفسانى گرفتار است در قيامت نيز اثر همين پردههاى ظلمانى نفس پرستى وى را از فيوضات و تجلّيات انوار الهى ( و النّظر بوجهه الكريم ) محجوب ميگرداند .
هامش
( 1 ) سوره الشورى آيه 5 يعنى نسزد بشر را كه با خدا سخن گويد مگر بطور وحى يا پشت پرده يا بفرستد بسوى او رسولى كه برخصت خدا به او وحى نمايد