امّا ميم دليل بر سلطنت او است و اينكه او است پادشاه بر حق و هميشه بوده و هميشه خواهد بود و پادشاهى و سلطنت او هرگز بر طرف نخواهد شد .
امّا دال دليل بر دوام ملك و سلطنت او است و اينكه او بالاتر از عالم كون و فساد است ( يعنى تغيير و تبديل و عدم در ساحت قدس او راه ندارد بلكه او تكوين كننده كائنات است كه بتكوين او هر چيزى موجود است .
پس از آن فرمود اگر مىيافتم حاملى براى علم خودم كه بتواند تحمل نمايد از همين كلمه ( الصمد ) هر آينه منتشر مينمودم علم توحيد و اسلام و دين و شرايع و چگونه توانم در صورتى كه جدم أمير المؤمنين حملهاى براى علم خود نيافت حتى آنكه آه ميكشيد و در منبر ميفرمود
( سلونى قبل ان تفقدونى )
و اشاره بقلب مبارك مينمود و ميفرمود در اينجا
( علما جما جما )
( تفسير مجمع البيان ) صمد در لغت به دو معنى آمده يكى سيد بزرگ كه بسوى او پناه برده شود ديگر هر چيزى كه جوفى براى وى نباشد و اجزاء آن صلب و پكيده بهم باشد آن را صمد گويند .
و بمناسبت اين دو معنى توجيهات بسيارى از مفسرين راجع به ( الصمد ) در آيه نقل شده كه هر يك آيه را طورى معنى نمودهاند .
لكن ممكن است تمام معانى بازگشت بسه معنى نمايد اول سيّد مطاع دوم پناه دهنده از بليات و آفات سوم ذاتى كه منزّه و مبرّا باشد از جميع صفات ممكنات مثل جسميّت و جوهريّت و احتياج به مكان و زمان و غير آن .
بلكه بهتر اين است كه گفته شود صمد جامع تمام صفات جمال و جلال و منطوى بر تمام اسماء الحسنى است بدلالت حديثى كه در بحار از صادق آل محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت مىكند كه در ضمن حديثى فرموده چيزى را صمد گويند كه جوفى براى وى نباشد يعنى تو خالى نباشد و نيز از چيزى تركيب نشده باشد اينطور تعريف اشاره بوجود بسيط است و وجود بسيط كه به هيچ وجه تركيب در آن راه نداشته باشد منحصر به
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 353
مساهمون: سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
ص٣٥٣