وَ إِذَا الْجِبالُ سُيِّرَتْ
وقتى كوهها در زمين سيران مينمايند
هَباءً مَنْثُوراً
ميگردند آن وقت مثل سرابى مينمايد مثل قوله تعالى
وَ سُيِّرَتِ الْجِبالُ
وَ إِذَا الْعِشارُ عُطِّلَتْ
وقتى شترهاى باردار بار خود را به زمين گذارند و از جبائى است كه مقصود از عشار ابر است كه ديگر باران از آن ريزش نميكند
وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ
وقتى كه حيوانات وحشى محشور ميشوند براى آنكه هر كدام از آنان بر ديگرى ستم نموده مظلوم از ظالم انتقام كشد و نيز بعوض آلامى كه بحيوانات رسيده نعمتهايى به آنها تفضّل نمايد بعضى گفتهاند پس از آنكه حيوانات به حق خود رسيدند فانى ميگردند .
وَ إِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ
( سجّرت ) يعنى درياها پر ميگردد و درهم ريزش مىكند بطورى كه تمام درياها يكى ميگردد مثل قوله تعالى
وَ إِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ
سخنان مفسرين در تفسير سجرت
( 1 ) ريخته ميگردد آبهاى شيرين در آبهاى شور تا آنكه درياها پر ميگردد ( 2 ) ( سجّرت ) يعنى فجرّت جريان مينمايد آب شور در آب شيرين بطورى كه تمامى آبها يكى ميگردد و ديگر تعدّد و تكثرى بين آنان باقى نميماند ( مجاهد و مقاتل و ضحاك ) ( 3 ) درياها خشك ميگردد بطورى كه گويا قطرهاى در آن آب نبوده و درياها بجاى آب آتش مىشود ( ابن عباس حسن ) ( 4 ) درياها عوض آب پر ميگردد از قيح و صديد و آن چرك و كثافاتى است كه از بدن جهنميان ريزش مىكند و مقصود از دريا درياى جهنّم است زيرا در آن وقت ديگر دريايى نيست ( جبائى )