وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ
نام زن ابو لهب ام جميله دختر حرب بن اميّه بود خواهر ابو سفيان و با رسول اللَّه دشمنى و ضديت بسيار مينمود و حمالة الحطب كنايه از نميمه و سخن چينى او است كه فساد بين مردم مينموده و در تفسير حمالة الحطب بين مفسرين گفتارى است ( 1 ) با آنكه متموّل و ثروتمند بود از خساست و ملعنتى كه داشت شب ميرفت هيزم و خاشاك جمع مينمود براى منزلش يا از راه دشمنى كه با پيمبر اكرم داشت در راه عبور آن حضرت ميريخت كه پاى مباركش زخم گردد ( 2 ) حمالة الحطب كنايه از اوصاف ذميمه او است كه آن ملعونه نمّام و سخن چين و فساد بين مردم بسيار ميكرد اين بود كه به اين لقب حمالة الحطب موصوف گرديد چنانچه در عرف آدم سخن چين را گويند آتش ميگيراند قوله تعالى كه در وصف كفار فرموده
فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً
( 3 ) چون او حضرت رسول را فقير و گدا توصيف ميكرد در مقابل گفتار او خداوند او را موصوف به اين لقب گردانيد كنايه از پستى طبيعت او ( قتاده ) ( 4 ) مقصود از حمل حطب آن گناهان بسيارى است كه بر دوش خود ميكشيد چنانچه تشبيه نموده آدم گنه كار را به كسى كه بارى بر پشت گرفته قوله تعالى
يَحْمِلُونَ أَوْزارَهُمْ عَلى ظُهُورِهِمْ
( تفسير كبير )
فِي جِيدِها حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ
اشاره بپستى و دنائت طبع وى است كه در كشيدن بار هيزم ريسمانى از ليف خرما به گردن خود مىانداخت مفسرين گويند چون چنين ميكرد بالاخره همان ريسمان وقتى به گردن او افتاد و او را بدرك و اصل نمود