آسمانى خود ديده و دانسته بودند ديگر از اقسام كفر انكار ربوبيت و الوهيت است نه از روى عناد بلكه از روى جهل و بى خردى كه خداوند حكايت مىكند از آنها كه ميگفتند
ما هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ وَ ما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ
« 1 » سوره جاثيه آيه 22 و ديگر از اقسام كفر بمعنى برائت و بيزارى است قوله تعالى حكاية از ابراهيم
كَفَرْنا بِكُمْ وَ بَدا بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَةُ وَ الْبَغْضاءُ أَبَداً حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ
سوره ممتحنه آيه 4 « 2 » و نيز حكاية از ابليس كه از دوستان خود تبرئه ميجويد
إِنِّي كَفَرْتُ بِما أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ
و ترك او امر و ترك شكر بر نعمت را نيز از اقسام كفر بشمار آورده راجع به ترك اوامر در سوره آل عمران آيه 91
وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَ مَنْ كَفَرَ
« 3 » و راجع بكفران نعمت در سوره نمل آيه 40 حكايته از قول سليمان نبى عليه السّلام
هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَ مَنْ شَكَرَ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ
« 4 » و غير اينها از موارد بسيارى كه كفر را تعميم داده و مصاديقى پيدا مينمايد زيرا كه كفر بمعنى پوشانيدن حق يا امر حق يا پوشانيدن نعمتهاى الهى بر تمام آنها صادق آيد و در جلد اول اين تفسير اشاره ببعض موارد
هامش
( 1 ) نيست براى ما مگر همين زندگانى دنيا كه ميميريم و زنده ميشويم و هلاك نميگرداند ما را مگر دهر و كفار در اين گفتارشان علم و دانش ندارند و نيست آنها را مگر گمان و وهم
( 2 ) كافر شديم و بيزارى جستيم از شما و ظاهر شد بين ما و شما بغض و عداوت تا وقتى كه ايمان آريد بخداى يگانه
( 3 ) و حق خداوند است بر مردمى كه مستطيع ميگردند حج خانه خدا و كسى كه كافر شد يعنى ترك حج نمود
( 4 ) اين نعمتهاى از فضل پروردگار من است براى آنكه بيازمايد مرا كه آيا شكر ميكنم يا كفران نعمت مينمايم و كسى كه شكر كرد بازگشت شكرش به خود او است و كسى كه كفران نعمت نمود خداوند بىنياز و كريم است