كه بتوان تخصيص ببعض عطايا داد پس بهتر اين است كه گفته شود ( الكوثر ) جامع و حاوى تمام احتمالاتى است كه داده شده يا نشده از آنچه مفسرين گفتهاند يا نگفتهاند زيرا كه هر كسى به قدر فهم خود سخن گويد و جامع و حاوى تمام عطايا آن جهت قابلى و استعدادى است كه در اصل حقيقت و شالوده وجود آن بزرگوار مأخوذ گردانيده و به اين جهت مورد عطاياى بى اندازه گرديده زيرا تمام تفضلاتى كه ممكن است از طرف مبدء بممكن رسد در حقيقت و ماهيتش و در جهت قابلى آن بزرگوار منطوى بوده و حضرتش در هر مرتبهاى از مراتب خلقت مقام و رتبهاى داشته بلكه توان گفت باعتبارى مقام او دون حق و برتر از ممكنات بشمار ميرود چنانچه آيه
ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى
شاهد بر آن است زيرا كه كينونيّت و ماهيّتش در مرتبه علم لدنى و مقام او ادنى و مشيت الهى سبقت بر تمام موجودات داشته بلكه فوق تمام موجودات بشمار ميرفته و نيز در مرتبه فيض الهى مشمول فيض منبسط و سردفتر جامعه خلقت بوده .
و نيز در مرتبه ابداع اول ما خلق اللَّه و اول موجودى است كه مشمول فيض منبسط گرديده و در عالم ممكنات بروز و ظهور نموده چنانچه در احاديث بسيار رسيده (
اول ما خلق اللَّه
حقيقت محمّدى و نور احمدى ) است بروز و ظهور نموده و در مرتبه عقول عقل كلّ و تمام مراتب و درجات عقل از پرتو عقل او پديد گرديده و در مرتبه نفوس در مرتبه نفس كلّى واقع گرديده و نفوس مخلوقات پرتوى است از اشراق آن نفس كلّى او .
و نيز در مرتبه طبيعت چون مزاج شريفش از معتدلترين امزجه تركيب يافته كاملترين و شريفترين آنها بشمار ميرود بلكه در رتبه طبيعت كلّى عالم است و از جهت صورت انسانى و كمالات نفسانى جامع تمام شئونات و سرلوح دفتر وجود و مظهر كمالات الهى و نماينده اوصاف صمدانى است و از جهت مكارم اخلاق و اوصاف