كثرت و زيادتى مأخوذ باشد در غريب القرآن چنين گويد كثرت و قلّت در كميّت منفصله مثل اعداد آرند چنانچه در آيات مثل
كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً
« 1 »
وَ لَيَزِيدَنَّ كَثِيراً
« 2 »
وَ أَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ
« 3 »
بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ
و غير اينها از آيات بسيار ( پايان ) و كثرت منحصر بعدد نيست بلكه گاهى كثير گويند و اشاره بفضل يا زيادتى مال يا زيادتى اعوان و غير اينها مىشود مثل
أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ
كه بنا بر تفاسير اشاره بكثرت مال و اولاد است در شأن نزول آيه گويند اين سوره در رد كلام عاصم بن وابل سهمى فرود آمده كه وقتى رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم از مسجد بيرون تشريف مىآورد آن لعين حضرتش را در راه ملاقات نمود و با هم صحبت نمودند صناديد قريش در مسجد نشسته بودند از وى سؤال نمودند با كى صحبت مينمودى گفت با آن ابتر و اين قضيّه بعد از فوت عبد اللَّه پسر خديجه بود و عرب كسى را كه بعد از خود اولاد پسر نداشته او را ابتر نامند . ( ابن عباس )
( سخنان مفسرين در توجيه الكوثر )
در مجمع البحرين چنين گويد مردم اختلاف نمودهاند كه مقصود از كوثر چيست و سه قول از مفسّرين نقل ميكنند اول - آن نهرى است در بهشت كه سفيدتر از شير و در قدح صافى است كه اطراف آن از در و ياقوت زينت شده و به اطراف آن مرغان سبزى در طيرانند دوم - مقصود از كوثر كثرت نسل آن حضرت است از فاطمه عليه السّلام كه از فاطمه كثرت اولاد و ذرية رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بقدرى عدد آنها زياد مىشود كه تا آخر دنيا
هامش
( 1 ) چه بسيار گروه كم كه بر گروه بسيار غالب گرديده
( 2 ) و هر آينه البته زياد ميكنيم عدد بسيار
( 3 ) و بيشترين مردم از حق كارهند بلكه بيشتر آنان حق را نميدانند چنانچه معلوم است در تمام اين موارد مقصود از كثير عدد بسيار است